mei 03 Waar komt de volgende zwarte zwaan vandaan?

Nout Wellink, aftredend voorzitter van De Nederlandsche Bank, liet maandag in Tilburg weten dat degene die de toezicht onder zijn of haar hoede gaat nemen, niet iemand zal zijn die momenteel al werkzaam is bij De Nederlandsche Bank. Wie de huidige voorzitter over twee maanden gaat opvolgen is nog niet bekend. Wellink ging tijdens een gesprek met studenten van de Universiteit van Tilburg ook in op de grootste kredietcrisis van de afgelopen 80 jaar. Volgens Wellink hadden wetgevers, risicobeheerders en toezichthouders veel sneller moeten handelen. Komt hij nu mee. Tevens vindt hij dat er in de financiële wereld grotere buffers aangehouden moeten worden om de klappen van een eventuele nieuwe Global Financial Crisis op te vangen. ‘Zwarte zwanen komen meer voor dan we denken’, aldus Nout.

In het rapport ‘Overicht Financiële Stabiliteit in Nederland’ dat 27 april werd gepubliceerd door DNB werd al duidelijk dat niet alles rozengeur en manenschijn is op economisch gebied. De Europese schuldencrisis blijft volgens Wellink de grootste bedreiging voor de stabiliteit van de economie en de Nederlandse financiële sector.

Daar heeft Nout natuurlijk een puntje. Als we bijvoorbeeld gaan kijken naar de Griekse staatsobligaties geeft dat een alarmerend beeld. De rente op een tweejarige staatsobligatie van Griekenland is inmiddels opgelopen tot 25%, zie grafiek hierboven. Even ter vergelijking: in mei 2010, toen Griekenland op het laatste moment werd gered door een bailout van de EU en het IMF, bedroeg de rente op een tweejarige staatsobligatie zo’n 18%. Griekse zwarte zwanen vliegen over Europa.

Volgens Wellink heeft een herstructurering van de Griekse schuld geen zin, omdat dit de noodzaak op hervorming weg zou nemen. Wel gaf Wellink wat kudo’s aan Griekenland voor de doorgevoerde bezuinigingen. Een paar weken geleden maakte Griekenland bekend nog verder te gaan snijden in de uitgaven om zo het begrotingstekort terug te dringen. Of dit allemaal effectief is valt te betwijfelen. Ondanks de bezuinigingen bleek uit een artikel van de New York Times dat de Griekse regering jaarlijks ruim 20 miljard euro aan inkomsten misloopt als gevolg van belasting ontduiken. De markt ziet meer Griekse zwarte zwanen dan Wellink in ieder geval, anders betaalt Griekenland niet ruim 25% rente over z’n tweejarige staatsobligaties. Dat is dubbel zo veel als Ierland en Portugal, die momenteel rond de 12% betalen. De Nederlandse overheid moet vandaag de dag overigens slechts 1,8% over een tweejarige staatsobligatie betalen.

Een eventueel default is nog steeds een grote zorg voor Europese banken, die toch flink wat Grieks (maar ook Iers, Portugees en Spaans) staatspapier op de balans hebben staan. De eurocrisis is dus nog niet achter de rug. Het samenspel met andere factoren vergroot de risico's. Zo blijven verschillen tussen eurolanden toenemen, bijvoorbeeld in concurrentiepositie. Duitsland, Finland, Frankrijk en Nederland staan er een stuk beter voor dan Griekenland, Portugal en Ierland, maar alle Europese banken kunnen in problemen komen, hoe goed een economie ook functioneert. Tevens delen deze landen ook nog eens dezelfde munt.

Daarnaast blijft het risico aanwezig dat financiële instellingen worden geraakt door verdere prijsdalingen op Europese vastgoedmarkten. In sommige Europese landen, waar Nederland er sowieso één van is, bestaat structurele leegstand van kantoorruimte en laten deelmarkten nog steeds prijsdalingen zien. Door Het Nieuwe Werken en alle technologische ontwikkelingen hebben steeds minder mensen in de toekomst een kantoor nodig en toch blijven ze maar bouwen. Ook dalen de huizenprijzen in Nederland nu al ruim twee jaar. Door de illiquiditeit van de vastgoedmarkten is adequate waardering van groot belang. Voor herstel van het vertrouwen in de financiële sector is het belangrijk dat tegenpartijen erop kunnen vertrouwen dat verliezen niet verborgen blijven. Om te voorkomen dat verliezen verborgen blijven, is het belangrijk dat banken, verzekeraars en pensioenfondsen transparant zijn over hun investeringen in vastgoed, maar ook in hun investeringen in de PIGS-landen die door de schuldenproblematiek zijn getroffen.

En Osama Bin Laden mag dan na tien jaar gepakt zijn (of toch niet?), het Amerikaanse schuldplafond is er niet mee geholpen. Zwarte zwanen komen oorspronkelijk uit Australië, maar broeden momenteel wereldwijd het hele jaar door.

Koen Dil