Nieuwe beurskrach onvermijdelijk

37

Iedere productiefase, of iedere maatschappij of ander menselijk verschijnsel, doorloopt een zogenaamd transformatieproces. Transities zijn maatschappelijke transformatieprocessen, die tenminste één generatie beslaan. In dit artikel wil ik aan de hand van zo’n transitie aangeven, waar we met onze huidige maatschappij staan en dat een nieuwe beurskrach onontkoombaar is

Transities

Iedere productiefase, of iedere maatschappij of ander menselijk verschijnsel, doorloopt een zogenaamd transformatieproces. Transities zijn maatschappelijke transformatieprocessen, die tenminste één generatie beslaan.

Transities hebben de volgende eigenschappen:

  • het betreft een structurele verandering van de (wereld)-maatschappij, of een complex deelsysteem daarvan;
  • er is sprake van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende technologische, economische, ecologische, sociaal-culturele en institutionele ontwikkelingen op verschillende schaalniveaus;
  • het is de resultante van langzame veranderingen (ontwikkelingen in voorraden) en snelle dynamiek (stromen).

Een transitie ligt niet bij voorbaat vast, omdat er gedurende een veranderingsproces altijd sprake is van aanpassen aan, leren van, en inspelen op nieuwe situaties. Een transitie is dus geen wetmatigheid.

Vier transitiefasen

Kijkend naar de kenmerken van de fasen waarin maatschappelijke transformatieprocessen zich voltrekken, zou het heel goed kunnen, dat we nu aan het eind van de zogenaamde derde industriële revolutie zittenKijkend naar de kenmerken van de fasen waarin maatschappelijke transformatieprocessen zich voltrekken, zou het heel goed kunnen, dat we nu aan het eind van de zogenaamde derde industriële revolutie zitten.

beurscrash 1

Figuur: Er zijn over het algemeen vier fasen in een transitie, die zich het beste laten visualiseren middels een S-curve

In het algemeen beschrijven transities de S-curve en zijn vier transitiefasen te onderscheiden:

  1. een voorontwikkelingsfase van dynamisch evenwicht waarin de status-quo niet zichtbaar verandert;
  2. een ‘take-off’-fase waarin het veranderingsproces op gang komt, doordat de toestand van het systeem begint te verschuiven;
  3. een versnellingsfase waarin zichtbaar structurele veranderingen plaatsvinden door een cumulatie van op elkaar inspelende sociaal-culturele, economische, ecologische en institutionele veranderingen; in de versnellingsfase is sprake van collectieve leerprocessen, diffusie en processen van inbedding;
  4. een stabilisatiefase waarin de snelheid van maatschappelijke verandering afneemt en al lerend een nieuw dynamisch evenwicht wordt bereikt.

Ook een productlevenscyclus en een bedrijfslevenscyclus beschrijven een S-curve. In dit geval is er nog een vijfde fase: de aftakelingsfase, waarin kosten stijgen door overcapaciteit en waarin een producent zich uiteindelijk terugtrekt uit de markt.

Als we terugkijken in de geschiedenis, dan hebben in de laatste twee eeuwen drie ingrijpende transities (industriële revoluties) plaatsgevonden:

  1. De 1e industriële revolutie (1780 tot circa 1850); de stoommachine
  2. De 2e industriële revolutie (1870 tot circa1930); electriciteit, olie en auto
  3. De 3e industriële revolutie (1950 tot ….); computer en microprocessor

Het ontstaan van een beurshausse

In de voorontwikkelingsfase en take-off-fase van een industriële revolutie ontstaan er veel nieuwe bedrijven. Al deze bedrijven doorlopen min of meer gelijktijdig dezelfde levenscyclus. Tijdens de 2e industriële revolutie waren dit de bedrijven in de staal-, olie-, auto- en elektriciteitsindustrie. Tijdens de 3e industriële revolutie waren dit de bedrijven in de hardware-, software-, consultancy- en communicatieindustrie. Tijdens de versnellingsfase van een industriële revolutie bevinden veel van deze nieuwe bedrijven zich, min of meer gelijktijdig, in de versnellingsfase van hun levenscyclus.

beurscrash 1

Figuur: Verloop van een marktontwikkeling: introductie, groei, bloei en verval

De verwachte waarde van de aandelen van deze bedrijven, die in de versnellingsfase van hun bestaan komen, ​​stijgt enorm. Dit is de reden waarom aandelen in de versnellingsfase van een industriële revolutie erg duur worden. De koers-winstverhouding van aandelen is tussen 1920 – 1930, de versnellingsfase van de 2e industriële revolutie, enorm gestegen en ook tussen 1990 – 2000, de versnellingsfase van de 3e industriële revolutie.

beurscrash 3

Figuur: Twee industriële revoluties: koers-winstverhouding (Shiller PE Ratio)

Aandelensplitsingen versterken beurshausse

De stijging van de koers-winstverhouding wordt nog eens versterkt, doordat veel bedrijven tijdens de versnellingsfase van hun bestaan, besluiten hun aandelen te splitsen. Een aandelensplitsing is gewenst, als de beurswaarde van een aandeel te groot is geworden en daardoor de verhandelbaarheid onvoldoende is. Omdat er bij de lagere koers meer potentiële beleggers zijn, heeft een splitsing dus een positief effect op de waarde van het aandeel. Tussen 1927 – 1929 en 1990 – 2000 zijn er veel aandelensplitsingen geweest, die de koers-winstverhouding positief hebben beïnvloed.

DatumBedrijfSplitsing
31 december 1927American Can6 voor 1
31 december 1927General Electric4 voor 1
31 december 1927Sears, Roebuck & Company4 voor 1
31 december 1927American Car & Foundry2 voor 1
31 december 1927American Tobacco2 voor 1
 5 november 1928Atlantic Refining4 voor 1
13 december 1928General Motors2 1/2 voor 1
13 december 1928International Harvester4 voor 1
8 januari 1929American Smelting3 voor 1
8 januari 1929Radio Corporation of America5 voor 1
1 mei 1929Wright-Aeronautical2 voor 1
20 mei 1929Union Carbide split3 voor 1
25 juni 1929Woolworth split2 1/2 voor 1

Tabel 1: Aandelensplitsingen voor de beurscrash van 1929

DatumBedrijfSplitsing
22 januari 1990DuPont3 voor 1
14 mei 1990Coca-Cola Company2 voor 1
22 mei 1990Westinghouse Electric stock2 voor 1
1 juni 1990Woolworth Corporation2 voor 1
11 juni 1990Boeing Company3 voor 2
12 mei 1992Coca-Cola Company2 voor 1
18 mei 1992Walt Disney Co4 voor 1
26 mei 1992Merck & Company3 voor 1
15 juni 1992Proctor & Gamble2 voor 1
5 mei 1993Goodyear Tire & Rubber Company2 voor 1
15 maart 1994AlliedSignal Incorporated2 voor 1
11 april 1994Minnesota Mining & Manufacturing2 voor 1
16 mei 1994General Electric Company2 voor 1
13 juni 1994Chevron Corporation2 voor 1
27 juni 1994McDonald’s Corporation2 voor 1
6 september 1994Caterpillar Incorporated2 voor 1
27 februari 1995Aluminum Company of America2 voor 1
18 september 1995International Paper Company2 voor 1
13 mei 1996Coca-Cola Company2 voor 1
11 december 1996United Technologies Corporation2 voor 1
11 april 1997Exxon Corporation2 voor 1
14 april 1997Philip Morris Companies3 voor 1
12 mei 1997General Electric Company2 voor 1
28 mei 1997International Business Machine2 voor 1
9 juni 1997Boeing Company2 voor 1
13 juni 1997DuPont Company2 voor 1
14 juli 1997Caterpillar Incorporated2 voor 1
16 september 1997AlliedSignal2 voor 1
22 september 1997Proctor & Gamble2 voor 1
20 november 1997Travelers Group Incorporated3 voor 2
10 juli 1998Walt Disney Company3 voor 1
17 februari 1999Merck & Company2 voor 1
26 februari 1999Alcoa Incorporated2 voor 1
8 maart 1999McDonald’s Corporation2 voor 1
16 april 1999AT&T Corporate2 voor 1
20 april 1999Wal-Mart Incorporated2 voor 1
18 mei 1999United Technology Corporation2 voor 1
27 mei 1999International Business Machine2 voor 1
1 juni 1999Citigroup Incorporated3 voor 2
31 december 1999Home Depot3 voor 2

Tabel 2: Aandelensplitsingen tijdens de periode 1990 – 2000

Aandelensplitsingen laten telkens Dow Jones Index exploderen

De Dow Jones Index wordt voor het eerst gepubliceerd op 26 mei 1896. De index wordt berekend door de som van de aandelen te delen door 12:

Dow_12_26_mei_1896 = (a1 + a2+ ……….+a12) / 12

Op 4 oktober 1916 wordt de Dow uitgebreid naar 20 bedrijven; er verdwijnen 4 bedrijven en er komen 12 nieuwe bedrijven bij.

Dow_20_4_okt_1916 = (a1 + a2+ ……….+a20) / 20

Twee jaar voor de beurscrash oktober 1929, op 31 December 1927, werden van een aantal bedrijven voor het eerst de aandelen gesplitst. Bij elke wijziging in het mandje van de Dow Jones of bij een aandelensplitsing, wordt de formule waarmee de Dow Jones wordt berekend aangepast. Dit gebeurt omdat de index, de uitkomst van de twee formules van beide mandjes, op het moment van verandering dezelfde uitkomst moet opleveren. Voor die aandelen, die op 31 december 1927 worden gesplitst, wordt een wegingsfactor in de berekening meegenomen.

De formule ziet er als volgt uit (American Can wordt met 6 vermenigvuldigd, General Electric met 4 enz).

Dow_20_31_dec_1927 = (6.a1 + 4.a2+ ……….+a20) / 20

Op 1 oktober 1928 wordt de Dow Jones verder uitgebreid naar 30 aandelen.

Omdat men nog alles met de hand moet uitrekenen wordt de berekening van de index eenvoudiger. De wegingsfactor van de gesplitste aandelen verdwijnt en men introduceert de Dow Divisor. De index wordt berekend door de som van de aandelen te delen door de Dow Divisor. Omdat de index op 1 oktober 1928 niet mag veranderen, krijgt de Dow Divisor de waarde 16.67. De index-grafiek van de twee tijdsperioden moet per slot van rekening wel op elkaar aansluiten.

Dow_30_1_okt_1928 = (a1 + a2+ ……….+a30) / 16.67

In het najaar van 1928 en het voorjaar van 1929 vinden er 8 aandelensplitsingen waardoor de Dow Divisor daalt naar 10.77.

Dow_30_25_juni_1929 = (a1 + a2+ ……….+a30) / 10.47

Vanaf dat moment levert een waardestijging van de 30 aandelen bijna driemaal zoveel indexpunten op dan 31 december 1927. Bij de oude formule zou de som van de aandelen worden gedeeld door 30.

 beurscrash 4

Figuur: Dow Jones Index voor en na Black Tuesday

De extreme stijging van de Dow Jones in de periode 1920 – 1929 en met name tussen 1927 – 1929, is dus vooral veroorzaakt omdat de verwachte waarde van de aandelen van bedrijven, die in de versnellingsfase van hun bestaan komen, ​​enorm stijgt. De waardestijging van de aandelen wordt door aandelensplitsingen nog verder versterkt en als klap op de vuurpijl wordt deze waardestijging van de aandelen nog een keer uitvergroot in de Dow Jones Index, omdat achter de schermen bij aandelensplitsingen, de formule van de Dow Jones wordt aangepast.

Tijdens de versnellingsfase van de derde industriële revolutie, 1990 – 2000, heeft de geschiedenis zich herhaald. In deze periode zijn er weer vele aandelensplitsingen geweest, m.n. in de jaren 1997 en 1999.

JaarDow Jones

punten

som 30 aandelen in $Dow DivisorWijzigingen in

samenstelling

Splitsing van

aandelen

1990 2810 1643 0.586 0 5
1991 2610 1318 0,505 3 0
1992 3172 1782 0.559 0 4
1993 3301 1535 0.463 0 1
1994 3754 1675 0.447 0 6
1995 3834 1425 0.372 0 2
1996 5117 1770 0.346 0 2
1997 6448 2100 0.325 4 10
1998 7902 1985 0.251 0 1
1999918122280.24349
2000 11497 2317 0.201

Tabel 3: Overzicht Dow Jones, Dow Divisor en aantal splitsingen tussen 1990 – 2000

De formule die op 1 januari 1990 werd gebruikt om de Dow Jones te berekenen was: Dow_30_1_jan_1990 = (a1 + a2+ ……….+a30) / 0.586

De formule die op 31 december 1999 werd gebruikt om de Dow Jones te berekenen was: Dow_30_31_dec_1999 = (a1 + a2+ ……….+a30) / 0.20145268

Op 31 december 1999 levert een waardestijging van de 30 aandelen ook weer bijna driemaal zoveel indexpunten op, dan dezelfde waardestijging op 1 januari 1990.

Beursindexen zijn fata morgana’s

Wat zegt een beursindex zoals DJIA, S&P 500 en AEX nou eigenlijk?

De Dow Jones Industrial Average (DJIA) index is de oudste aandelenindex van de Verenigde Staten. Een select clubje journalisten van The Wall Street Journal beslist welke bedrijven deel uitmaken van invloedrijkste beursindex ter wereld. Integenstelling tot de meeste andere indices is de Dow een prijsgewogen index. Dat betekent dat aandelen met een hoge absolute beurskoers een grote stempel drukken op de beweging.
De S&P index is een marktwaarde gewogen index. De 500 grootste Amerikaanse bedrijven gemeten naar hun marktkapitalisatie zijn opgenomen in deze index, die samengesteld wordt door de kredietbeoordelaar Standard & Poor’s.

De Amsterdam Exchange Index (AEX) is de belangrijkste Nederlandse beursindex. De index geeft het beeld weer van de koersontwikkeling van de 25 meest verhandelde aandelen op de Amsterdamse effectenbeurs. Uit het gewogen gemiddelde van de koersen van deze aandelen wordt de stand van de AEX berekend.

In veel grafieken is de y-as een vaste eenheid, zoals kg, meter, liter of euro.

Bij deze index-grafieken lijkt dit ook zo, want op de y-as wordt de eenheid in punten gebruikt. Niets is echter minder waar! Een index-punt is nl. geen vaste eenheid in de tijd en je mag er dan ook historisch gezien geen enkele betekenis aan hechten.

Een index wordt berekend aan de hand van een mandje aandelen. Bij elke index gebeurt dat volgens een bepaalde formule en de uitkomst van de formule levert een aantal punten op. Een grote fout die veel mensen maken is, dat er waarde gehecht wordt aan deze grafieken. Deze grafieken zijn echter erg bedriegelijk.

  • Een index wordt berekend aan de hand van een mandje aandelen. Bij elke index gebeurt dat volgens een bepaalde formule en als uitkomst krijg je dan een aantal punten. Dat mandje van aandelen wordt bij elke index echter regelmatig veranderd. Voor de nieuwe periode wordt dus de waarde van een ander mandje aandelen gemeten. Het is natuurlijk vreemd dat je de verschillende mandjes als zelfde eenheid projecteert.

Na een periode van 25 jaar wordt de waarde van een mandje appels vergeleken met de waarde van een mandje peren. Er zitten momenteel nog maar 6 van de 30 oorspronkelijke bedrijven in de Dow Jones in vergelijking met het tijdstip (1979) dat de versnellingsfase van de laatste revolutie begon.

  • Het wordt nog vreemder als bij elke overgang van mandjes ook nog eens de formule waarmee de index wordt berekend, verandert. Dit gebeurt omdat de index, de uitkomst van de twee formules van beide mandjes, op het moment van verandering dezelfde uitkomst moet opleveren. De index-grafiek van de twee tijdsperioden moet per slot van rekening wel op elkaar aansluiten. Bij de Dow Jones bijvoorbeeld, worden alle koersen van de dertig Dow-aandelen bij elkaar opgeteld en vervolgens door een getal gedeeld. Door wijzigingen in het mandje en door aandelensplitsingen wordt de deler telkens veranderd. De deler bedraagt momenteel 0,15 terwijl in 1985 de deler nog meer dan 1 was. Een indexpunt in de ene periode wordt dus op een hele andere manier berekend dan in een andere periode.

Dow1985 = (x1 + x2 + ……..+x30) / 1

Dow2015 = (x1 + x2 + …….. + x30) / 0,15

In de jaren 90 van de vorige eeuw zijn er veel aandelensplitsingen geweest. Om de breuk gelijk te houden is zowel de teller als de noemer van de breuk veranderd. Een koersstijging van 1 dollar van het mandje in 2015 levert dus de facto 7,5 meer indexpunten op dan in 1985. Omdat er in de jaren 90 nogal wat aandelensplitsingen zijn geweest, is dit de oorzaak waarom de Dow Jones in deze periode bijna exponentieel is gestegen.

Momenteel staat de Dow op 16300. Bij het hanteren van de formule uit 1985 zou de index nu op 2186 staan.

  • Het meest vreemde is natuurlijk de steeds wijzigende samenstelling van het mandje. Over het algemeen is het zo dat bij het wijzigen van het mandje, bedrijven die in een stabilisatiefase of de aftakelingsfase van hun cyclus zitten, uit het mandje gehaald worden. Bedrijven die in de ‘take-off’-fase of versnellingsfase van hun cyclus zitten worden toegevoegd. De kans dat de index na de wijziging van het mandje en de formule stijgt, is dan natuurlijk vele malen groter dan dat de index gaat dalen. Daar hoef je geen kansberekening op los te laten, met name als deze methode wordt toegepast in de versnellingsfase van een transitie. Vanaf 1980 zijn 7 ICT-bedrijven ( 3M, AT&T, Cisco, H P, IBM, Intel, Microsoft), de motoren van de laaste revolutie toegevoegd aan de Dow Jones en 5 financiële instellingen, deze spelen een belangrijke rol bij elke transitie.

In principe is er een piramidespel gecreëerd. Dit gaat goed zolang er bedrijven die in de ‘take-off’-fase of versnellingsfase van hun cyclus zitten, worden toegevoegd. Aan het eind van een transitie zullen dit er echter steeds minder worden. De laatste 18 jaar werden 21 bedrijven in de Dow Jones vervangen, een percentage van 70%.

Overzicht wijzigingen Dow Jones vanaf 1997:

21 winnaars erin – 21 verliezers eruit (70 %)

19 maart 2015: Apple vervangt AT&T. Om het aandeel Apple geschikt te maken voor de Dow Jones, vond er op 9 juni 2014 nog een splitsing van het aandeel Apple van 7 voor 1 plaats.

23 september 2013: Hewlett – Packard Co., Bank of America Inc. en Alcoa Inc. worden vervangen door Goldman Sachs Group Inc., Nike Inc. en Visa Inc. Alcoa is van $40 in 2007 gezakt naar $8.08. Hewlett- Packard Co. is van $50 in 2010 gezakt naar $22.36. Bank of America is van $50 in 2007 gezakt naar $14.48. Maar Goldman Sachs Group Inc., Nike Inc. en Visa Inc. zijn in 2013 respectievelijk 25%, 27% en 18% gestegen.

20 september 2012: UnitedHealth Group Inc ( UNH ) vervangt Kraft Foods Inc. Kraft Foods Inc werd opgesplitst in twee bedrijven en werd daarom minder representatief geacht en dus niet meer geschikt voor de Dow . De waarde van het aandeel van UnitedHealth Group Inc. was gedurende twee jaar voor opname in de Dow met 53 % gestegen. 8 juni 2009: Cisco en Travelers vervangen Citigroup en General Motors. Citigroup en General Motors hebben miljarden dollars van de Amerikaanse regering ontvangen om te overleven en waren niet representatief voor de Dow.

22 september 2008: Kraft Foods Inc. vervangt American International Group. American International Group werd vervangen na de beslissing van de regering om een belang van 79,9 % in de verzekeringsreus nemen. AIG werd ternauwernood gered van de ondergang door een noodkrediet van de Fed. 19 februari 2008: Bank of America Corp en Chevron Corp vervangen Altria Group Inc en Honeywell International. Altria werd opgesplitst in twee bedrijven en werd niet langer geschikt geacht voor de Dow. Honeywell werd verwijderd uit de Dow omdat de rol van de industriële bedrijven in de Amerikaanse aandelenmarkt in de afgelopen jaren was gedaald en Honeywell de kleinste omzet en winst onder de deelnemers in de Dow had. 8 april 2004: Verizon Communications Inc , American International Group Inc en Pfizer Inc vervangen AT & T Corp. , Eastman Kodak Co. en International Paper. De AIG-aandelen waren in het vorige decennium meer dan 387 % gestegen en Pfizer hadden een stijging van meer dan 675% achter de rug. Aandelen van AT & T en Kodak, daarentegen, waren in de afgelopen tien jaar meer dan 40% gedaald en werden derhalve uit de Dow verwijderd .

1 november 1999: Microsoft Corporation, Intel Corporation, SBC Communications en Home Depot Incorporated vervangen Chevron Corporation, Goodyear Tire & Rubber Company, Union Carbide Corporation en Sears Roebuck.

17 Maart 1997: Travelers Group, Hewlett-Packard Company, Johnson & Johnson en Wal-Mart Stores Incorporated vervangen Westinghouse Electric Corporation, Texaco Incorporated, Bethlehem Steel Corporation and Woolworth Corporation.

beurscrash 5

Figuur: Wijzigingen in de Dow Jones over de laatste twee industriële revoluties.

beurscrash 6

Figuur: Het Koersverloop van de Dow Jones over de laatste twee industriële revoluties. Vanaf 1990 is de koersstijging in punten in een enorme versnelling terechtgekomen.

Zullen Beursindexen verder dalen?

Het bepalen van de beursindexwaarden zoals hierboven beschreven en de weergave van indexen in historische grafieken zijn bruikbare indicatoren om aan te geven in welke fase een industriële revolutie zich bevindt.

De derde industriële revolutie bevindt zich duidelijk in de verzadigings- en aftakelingsfase. Deze fase kenmerkt zich, doordat de markt verzadigd is en de concurrentie toeneemt. Alleen de sterkste bedrijven kunnen de concurrentie aan, of nemen de concurrentie over (denk aan de overnames die Oracle en Microsoft de laatste jaren hebben gedaan). Onder de motorkap is er in ICT-land relatief weinig technisch nieuws meer onder de zon, alhoewel de marketingmachines vanuit Amerika ons anders willen laten geloven.

In de voorontwikkelingsfase en take-off fase van een transitie ontstaan er veel nieuwe bedrijven. Het is een divergerend proces. Met name financiële instellingen spelen een belangrijke rol. Er is in deze fase per slot van rekening veel financiering nodig. De grafiek van salarissen van de financiële sector vertoont dan ook dezelfde s-curves als van beide industriële revoluties.

beurscrash 7

Beleggers worden euforisch bij het horen van fusies en overnames. In feite geven fusies en overnames de convergerende processen weer aan het einde van een transitie. Objectief gezien is elke fusie of overname een vermindering van economische activiteiten. Dit wordt pijnlijk duidelijk als we naar de werkloosheidscijfers van diverse samenlevingen kijken.

Nieuwe industriële revoluties ontstaan door nieuwe ideeën, uitvindingen en ontdekkingen, ofwel nieuwe kennis of inzichten. Ook hier hebben we als mensheid een verzadigingspunt bereikt. Er zullen steeds minder bedrijven komen in de ‘take-off’-fase of versnellingsfase die de bedrijven in de stabilisatiefase of de aftakelingsfase in het indexenmandje kunnen vervangen.

Bij een (dreigende) recessie probeert de centrale bank de economie te stimuleren door renteverlaging. Leningen worden hierdoor goedkoper waardoor burgers en bedrijven meestal meer besteden. In geval van sterk oplopende werkloosheid en dalende prijzen werkt dit echter aanmerkelijk minder. Dit is ook het geval naarmate de officiële rentetarieven lager worden, of zelfs tot nagenoeg nul dalen. Ongeacht de rentestand zullen dan geen (grote) leningen worden afgesloten en zullen dure aankopen worden uitgesteld. Verdere renteverlagingen of zelfs een rentestand van nul leiden dan niet tot toename van economische activiteiten en een afnemende vraag leidt tot verdere prijsdalingen (deflatie). De centrale bank kan in dat geval besluiten om de geldhoeveelheid (kwantitatieve versoepeling of quantitative easing) te vergroten. Een grotere geldhoeveelheid leidt immers tot prijsverhogingen en doorbreking van de deflatoire spiraal. Vroeger zou hiertoe de geldpers worden aangezet maar nu koopt de centrale bank staatsobligaties, hypotheekobligaties of andere obligaties en financiert deze transacties door de eigen balans te verhogen. Er worden dus geen fysieke bankbriefjes bijgedrukt. Het mechanisme werkt aldus dat centrale banken in de markt, of rechtstreeks van banken, obligaties kopen, hetgeen via banken wordt afgewikkeld. Banken worden voor het aankoopbedrag gecrediteerd in de rekeningen die zij bij de centrale bank aanhouden. Op deze wijze verkrijgen banken liquiditeiten. Tegenover deze liquiditeiten kunnen banken dan nieuwe leningen verstrekken.

beurscrash 8

Figuur: Het kwantitatieve versoepelingsbeleid van de FED (Amerikaanse centrale bank) en het effect daarvan op de S & P 500

beurscrash 9

Figuur: Twee industriële revoluties: koers-winstverhouding (Shiller PE Ratio)

Door zowel het rentebeleid als de kwantitatieve versoepeling van de centrale banken is er vanaf 2008 weer veel geld naar de beurzen gestroomd en is er in feit een fictieve beurshause gecreëerd. Dit is duidelijk te zien in de koers-winstverhouding grafiek (Shiller PE Ratio), die vanaf 2008 weer is gestegen. De centrale banken hebben nu echter al hun munitie verschoten om de deflatoire spiraal te doorbreken. Aan het einde van de 2e industriële revolutie in 1932 zakte deze PE Ratio naar 5. Momenteel staat deze verhouding, mede door het gedrag van de centrale banken, op 23. De koersen zullen dus nog een factor 4 kunnen dalen.

De geschiedenis herhaalt zich

De mensheid wordt momenteel geconfronteerd met dezelfde problemen als aan het eind van de 2e industriële revolutie, zoals dalende beursindexen, oplopende werkloosheid, torenhoge schulden van bedrijven en overheden en de slechte financiële posities van banken.

Transities worden geïnitieerd door uitvindingen en ontdekkingen, dus de kennis van de mens. Nieuwe kennis heeft weer invloed op de 4 andere componenten in een samenleving. Er worden momenteel weinig nieuwe uitvindingen of ontdekkingen gedaan. Dus de kans op een nieuwe industriële revolutie is niet erg groot.

De historie heeft geleerd dat 5 pijlers voor een stabiele samenleving onontbeerlijk zijn.

beurscrash 10

Figuur: De 5 pijlers voor een stabiele samenleving

Aan het eind van elke transitie komt de pijler welzijn in het gevaar. Dit hebben we na elke industriële revolutie kunnen constateren. De pijler “WELZIJN” van een samenleving dreigt ook nu weer om te vallen.

De historie heeft geleerd dat het omvallen van de pijler “WELZIJN” altijd resulteert in revolutie. Door de grote werkloosheid na de 2e industriële revolutie is er door veel samenlevingen een nieuwe transitie geïnitieerd, nl. het creëren van een oorlogseconomie. Deze economie bloeide m.n. in de periode 1940 – 1945. Samenlevingen zullen ook nu weer een keuze moeten maken welke transitie zal worden ingezet.

Wim Grommen

Share.

Over deze schrijver

Biflatie.nl publiceert artikelen over de crisis en de huidige (macro)-economische situatie, biflatie, de huizenmarkt, de eurocrisis, goud & grondstoffen, de machthebbers en het monetaire systeem. Twitter: @Biflatie

  • Karl

    Is water nat?

    • Karl

      Maar wel een goed artikel.

  • Jantje

    Jemig de pemig wat een verhaal,is hij soms de broer van Werner?

    • Madman

      haha, das echt een goeje , haha, ik wou het niet zeggen. 🙂 🙂

  • Madman

    Ik vind het knap allemaal die grafiekjes en tabelletjes.
    Martin Armstrong is er ook een kei in en die zegt ook dat er een crash aan zit te komen. Morgen of overmorgen zelfs.
    Of het morgen of overmorgen is , ik zou het niet weten, maar dat het gigantisch fout zit allemaal, daar twijfel ik niet aan.

    Vraag is alleen wat er zal gebeuren wanneer de boel ECHT in elkaar stort, en dan heb ik het over ECHT, zodanig dat je de valuta’s instorten en de vrachtauto’s niet meer rijden, wat gebeurt er dan?

    Zoals je nu al ziet gebeuren, mensen zijn gewoon te dom en te schijterig om tegen het huidige systeem in te gaan, waarvan iedereen ziet dat er geen hout van klopt.
    Dan zat ook zo zijn dat Markje Rutte of zelfbenoemd koning Willempje op het radio of tv noodkanaal komt en zegt: Mensen… wij zitten in een penibele situatie…vanaf nu gaat er een avondklok in en worden alle mensen taakjes toegewezen om in jullie (natuurlijk) en landsbelang de zaken ordelijk te zullen laten verlopen. We zullen allemaal mee moeten doen om het hoofd te bieden aan deze situatie en aan onze verplichtingen te voldoen.
    En de schapen zullen opnieuw blaten: Jahahahahahahaaaaaaaaa.
    Met als gevolg een totale controle over alles en iedereen, landelijk en natuurlijk wereldwijd.

    Als we echt een ander systeem willen, zal er opoffering voor nodig zijn. Want net als in oude tijden je kop afgekapt werd, wordt je nu financieel doodgemaakt en blijkbaar is er niemand in de meute die de moed heeft dit te accepteren.
    Heel dit gemanipuleer van alles met een crash tot gevolg is opgezet spel. Met de bedoeling om op bovengenoemde methode de duimschroeven aan te draaien en nog meer centralisatie van macht en controle te bewerkstelligen.
    En als je me niet gelooft, kijk simpelweg naar de zelfbenoemde eu, en wat er de laatste dagen besproken (lees gepland) is door de un , obama , en dat zogenaamd lieve pausje die controle heeft over een van de grootste geloven ter wereld , en het 2e grootste geloof erbij wil voegen onder 1 paraplu.

    Ow, menskes toch, als je nou nog denkt dat het een complot is, dan heb je echt teveel slaappillen gegeten. Ik schrijf het maar neer. Je bekijkt maar wat je er mee doet. En anders slaap lekker, als je wakker wordt zal er een hele nieuwe wereld zijn.

    • Madman

      Als je nou nog denkt dat het GEEN complot is , moest dat zijn..sorry

      • Madman

        ps: een complot is een samenwerking van mensen die op wat voor wijze van manipulatie dan ook, geestelijk of lichamelijk meer macht (=controle) naar zich toe willen trekken. Als je kijkt naar manipulatie van media (vluchtelingenpromotie bv),geld (het controlemiddel voor levensvoorziening uit lucht gedrukt) de beurs , goud en zilver, en andere grondstoffen, en niet te vergeten religie… moet je je dan echt nog overtuigen dat dit allemaal toevallig is?
        Nee meneer… het is allemaal opgezet spel, waarbij de machtigen die dit spel spelen al lang ingedekt zijn op de gevolgen ervan en de meute gaat bloeden en maar wat al te graag voor de belofte van verbetering al hun rechten zullen laten varen.

  • Piet Pineut

    Een heel technisch verhaal maar wel met een duidelijke analyse. Het valt wel op dat er momenteel door veel analisten via verschillende onderzoeken telkens dezelfde resultaten worden aangekondigd, namelijk een onvermijdelijke beurskrach met alle gevolgen van dien. Je ziet het aan de hypernerveuze beurzen en wereldwijde oplopende sociale spanningen. De vraag die mij nog rest is in welk tempo de neergaande spiraal de samenleving in grote wanorde zal storten. De oplettende en nuchtere waarnemer, waaronder ik mijzelf ook denk te rangschikken, ziet momenteel donkere wolken. Tegelijk realiseer ik mij dat we de herfst en daarna de winter ingaan. Het lijkt er op dat het weer en de economie hand in hand gaan.

    • Madman

      Piet, man,jij zegt:

      “Het lijkt er op dat het weer en de economie hand in hand gaan.”

      Ik heb ook berichten gehoord over een echt koude winter.

      Dat is nou precies de reden waarom ik de rest van de week, waarin ze mooi weer voorspellen, mijn tijd ga besteden om mijn houtvoorraad aan te vullen.

      En ik kan je zeggen, dat dat heel goed voelt.

      Ten eerste moet ik het zelf gaan halen, uit het bos , en allemaal in men busje laden. Maar wel met het grote geluk dat ik het zelf nog niet moet gaan kappen, omdat de boseigenaren hun bos laten “uitdunnen” en het daarvan gekapte hout op een stapel leggen, waar ik van mag pakken en in mijn busje kan laden (ja op diesel)… Want ik zal je zeggen, met je kettingzaag(of wat dacht je met je handzaag, als je mengsmering op is..) het bos inlopen en een boom omzagen is niet zo moeilijk, maar hoe ga je die boom bij je huisje krijgen?
      In stukken zagen, kan, maar dan moet je al die stukken ook bij je huisje krijgen.
      In een zo groot mogelijke rugzak op je rug geknoopt. De ziekten kosten verzekering weer omhoog 🙂

      Wat ik hier allemaal mee wil zeggen dat wij mensen vreselijk verwend zijn.
      Wat gelijk ook de valstrik is want dat feit geeft de macht aan diegenen die ons willens en wetens verwend hebben…maar wel met de intentie om ons allemaal in de tang te krijgen, ipv de beloofde volksvertegenwoordiging…
      De ‘vrijheid’ om op ieder moment je (warm)waterkraan open te draaien houdt je in gevangenschap…van de gelddrukkers.

      En zo is er soms best wel wat te zeggen voor de strijd met de boom in het bos…
      Want dat werk doe je op vrijwillige en noodzakelijke basis..omdat werk is wat de kern van het bestaan raakt. Vrij van de bemoeienis en het geparasiteer. Best wel heel raar eigenlijk wanneer je er over nadenkt…

      Werk—->geld krijgen—–> afgeven geld op de belofte van(belasting) ——> belofte wordt weggepraat vanwege een dreiging naar keuze—–>gemor——>
      acceptatie onder gemor————->Werk.

      of

      Werk+(dikke plus) vrijheid van tijdstip van werk——>profijt van werk.

      Wanneer je het eenvoudig ziet is het wel zo.En wie kan er op die wijze 500.000 euro per jaar verdienen met zijn of haar 2 handen?

      • houtskool

        “Want ik zal je zeggen, met je kettingzaag(of wat dacht je met je handzaag, als je mengsmering op is..) het bos inlopen en een boom omzagen is niet zo moeilijk, maar hoe ga je die boom bij je huisje krijgen?”

        http://www.interwiel.nl/epages/61440372.sf/nl_NL/?ObjectPath=/Shops/61440372/Products/120086N

        Adapt or die. ?

        • Known as R

          Houts,

          Dat uitgerekend jij met zo’n industriële oplossing komt aanzetten. Wat dacht je van een ‘plakje’ boom en deze nog eens wat ronder maken et volia… Een wiel !?

          • houtskool

            Ik maak nog even gebruik van de voordelen die het industriele tijdperk biedt. Nu kan het nog. Er is niets mis met het industriele tijdperk, het misbruik ervan echter, schuld op schuld om enkele decennia explosief te kunnen groeien en alle energie surplus er doorheen te jagen is wat de wereld parten gaat spelen.

            Post industrial hard assets R. Plakjes boom zijn voor in de kachel.

  • Rocksan

    Excuses, maar ga even helemaal off topic.

    Zag vandaag dit clipje, gemaakt door iemand die had geconstateerd dat in In een uitzending van DeWereldDraaitDoor op 15 sept en een uitzending van ZondagmetLubach twaalf dagen later twee volslagen identieke interviews met journalist van het jaar Olaf Koens werden uitgezonden. Volstrekt dezelfde vragen en antwoorden met slechts minieme verschillen in dictie en timing. Interviewers en Koens suggereerden spontaniteit terwijl in werkelijkheid een volslagen geregisseerd toneelstukje werd opgevoerd waarin Koens z’n bekende anti Poetin/Rusland oorlogspropaganda kon spuien.

    https://www.youtube.com/watch?v=I-Y_Rfad3X4&feature=youtu.be&app=desktop

    Beangstigend tot welke peilloze diepten de Staatsomroepen bereid zijn te gaan om het volk te conditioneren en programmeren met anti Poetin/Rusland propaganda.

    Nog krankzinniger was de reactie van de VPRO in een persverklaring:

    Amsterdam, 28 september 2015

    “De redactie van het VPRO-programma Zondag met Lubach betreurt dateen interview met correspondent Olaf Koens identiek blijkt te zijn aan een gesprek dat Koens eerder voerde in De Wereld Draait Door. Na analyse van de beelden moet de redactie toegeven dat de overeenkomsten groot zijn. Presentator Arjen Lubach benadrukt dat er geen kwade opzet in het spel is.

    Arjen Lubach: “Ik heb vanmorgen met stijgende verbazing zitten kijken naar een compilatie van beide interviews. De gelijkenis is verbijsterend. Als je een gast interviewt die al in meerdere talkshows te gast was, is het logisch dat er enige overlap zit in de gesprekken. Maar dat het zo dichtbij elkaar ligt, daar schrik ik echt van. Aan de andere kant: dit moest natuurlijk een keer gebeuren. Na ruim zestig jaar Nederlandse televisie met zoveel zenders zijn er ontelbare uren zendtijd verstreken. Dan is het onvermijdelijk dat een aantal minuten een keer identiek is.
    Het is zoals het bekende voorbeeld van de chimpansee met de typemachine: als je ’m er maar lang genoeg achter zet, schrijft hij uiteindelijk het hele oeuvre van Nescio. Niets meer dan een bizar toeval.”

    Producent Human Factor laat weten geen verdere stappen te ondernemen naar aanleiding van het incident: “We zullen een stevig gesprek voeren met de redacteur die dit interview heeft voorbereid. Betere research kan dit soort fouten in de toekomst voorkomen.”

    http://www.vpro.nl/zondag-met-lubach/persverklaring.html

    Toeval. En jij en ik hebben dat maar te geloven.

  • Rocksan

    Dus, maak je geen zorgen: die beurs crasht echte wel. Goedschiks of kwaadschiks.

    • Known as R

      En zoals Houtskool elders op biflatie.nl al reageerde…

      Die beurscrash is nog wel het minste waar we ons zorgen over moeten maken.

      • Madman

        Beter kan je het niet zeggen.

      • Rocksan

        Ja, zeker. Wij, dwarsdenkers, praten en denken vaak in termen van elites en de MSM die ze aan de halsband hebben. Maar ieder van ons heeft daar dan toch zo z’n eigen voorstelling van. Op een moment als dit worden regie, coordinatie en planning gewoon even heel duidelijk zichtbaar. Huiveringwekkend wat mij betreft.

      • Karl

        Zolang je geen aandelen bezit zal het een worst wezen wat de beurs doet, maar de uiteindelijke gevolgen zullen we voelen. Die miljoenennota kan de prullenbak in, zeker met de toenemende massa-immigratie die door de lieftallige media wordt aangemoedigd.

        De Duitsers; zó beschamend met het schuldgevoel, wat ze ‘goed maken’ door nu de allergrootste nazi’s (moslims) in gigantische hoeveelheden binnen te halen. Burgeroorlog zal het gevolg zijn, wij zullen moeten vluchten naar de arme landen.

        “Mensen uit arme landen zullen naar Europa stromen. Er zullen er zoveel komen, dat de mensen hier het vervelend beginnen te vinden en ze zullen hen hard behandelen. Ze zullen net zo behandeld worden als de Joden voor de oorlog. Dan is de maat van de zonde vol.” – http://eindtijdinbeeld.nl/EiB-Dromen/noorse_profetie_wo3.html

        Zelfs in Oostenrijk beginnen ze het nu écht vervelend te vinden:

        http://xandernieuws.punt.nl/content/2015/09/Oostenrijkse-minister-dreigt-grenzen-met-geweld-tegen-immigranten-te-verdedigen

        Heel het grapje gaat ons miljarden kosten en na de beurscrash zal de middenstand compleet vernietigd. Daar gaat misschien nog wel een paar jaar over heen, want de jaren ’30 crisis begon de bevolking pas echt te voelen vanaf 1932 terwijl de beurscrash in oktober ’29 was. Nu hebben we dus nog de tijd om ons voor te bereiden.

        Biflaten, we zullen nu dus echt minder moeten lullen en echt actief aan de slag gaan om onszelf minder afhankelijk te maken. Alternatieven voor dit systeem bedenken is leuk en aardig, maar het gaat toch niet veranderen. Dat is helaas de realiteit.

        Net als Madman in het bos hout verzamelen is een goed begin.

        • bertus

          Kijk Karl, iedereen die aandelen heeft gekocht wilden hier uiteindelijk financieel wijzer van worden.
          Geld en winst vergaren is ook veel gewone burgers niet vreemd.
          Wanneer ze ze er flink geld mee verloren hebben verafschuwen ze het, wanneer ze er winst mee behaald hebben, omarmen ze het nog steeds.
          Zo zit de mens in elkaar, ze leven bij het moment en resultaat van de dag.
          Dit maakt de mens ook zo doorzichtig.

  • bertus

    Groots artikel.

    De markten lijken in hun laatste eindfase beland te zijn.

    • Karl

      Mocht er hier een burgeroorlog met de moslims uitbreken, dan zit jij in het rustige islam-vrije Polen!

      Off-topic: heb je ook een Poolse vrouw?

      • bertus

        Beste Karl,

        Ik zit nu in Argentinië met een hele wijze lieve,mooie Indiaanse vrouw, met 3 kinderen.

  • joepdekat

    Hoe vaak hebben we de afgelopen 10 jaar dit soort verhalen
    en grafieken niet voor bij zien komen.

    Ze hadden allen maal een ding gemeen de grote beurscrash
    komt er aan Koop zilver of goud.

    Iedereen die dit gedaan heeft kijkt naar een enorm verlies
    en iedereen die in aandelen is gebleven heeft er goed aan verdient.

    • Dre

      Het gaat erom waar je je goed bij voelt. Heb je vertrouwen in de toekomst (en in toekomstige winsten van bedrijven), beleg vooral in aandelen. Heb je geen vertrouwen in een florerende economie en voorzie je een grote nieuwe crisis, beleg in edelmetaal.

      Ik doe zelf allebei een beetje, maar met aandelen dan wel defensief. Verder geloof ik dat de echte waarde van goud en zilver nog wel een keer duidelijk zal worden in de komende 20 jaar. Ik ben nog jong, een pensioen zit er voor mij met dit huidige stelstel niet in, dus geeft mij liever maar een Krugerrand, dan een potje bij een pensioenfonds.

      • bertus

        “Verder geloof ik dat de echte waarde van goud en zilver nog wel een keer duidelijk zal worden in de komende 20 jaar.”

        De “echte waarde”, zal elk mens persoonlijk moeten invullen en naar voren brengen, de rest zijn leuke zoet makers op termijn, ze zijn aards, maar niet Universeel.

        Doe gewoon wat je gevoel je ingeeft en je krijgt wat je toekomt.

    • Known as R

      Je moet helemaal geen edelmetalen aanschaffen om er fiat-geld gezien rijk van te worden dan ben je dom bezig. Je moet edelmetalen zien als fiat-geld neutraal of onafhankelijk of voor mijn part als een soort van appeltje voor de dorst en als je het hebt er gewoon van genieten. En die beursindexen zie ik alleen maar als f*cked up die staan toch niet voor de echte economie. Wim legt dat leuk uit met mandjes en splitsingen. Kortom, beursindexen gezien in de historie, in tand des tijds golden weer allemaal verschillende definities dat is wat ie volgens mij probeert uit te leggen.

      Jawel, ik heb -in het echt- een heuse echte biflaat mogen aanschouwen op het event in Rotterdam. Hij heeft voor een appel en een ei ‘The big reset’ gekocht waarin Middelkoop heeft gesigneerd met als hint ‘Koop Zilver !’ Wellicht van Middelkoop een goede tip maar ik heb voorlopig geen cent te makken…

      Oh ja, ik had met dit artikel wel een soort van Deja vu gevoel waarschijnlijk is het een 2.0 versie van een eerder verschenen artikel van Wim.

      • Dick S

        Als ik het goed gezien heb, had je dat gevoel al eens eerder. En volgens mij heb je volkomen gelijk. Ook wat dat aanschaffen van edelmetalen betreft en de beursindexen. Eigenlijk wil ik helemaal niet weten hoe de wereld er uit zal zien als de fiatgeld prijs van edelmetalen door het dak schiet.

      • bertus

        Beste k-a-R,

        Zolang als je anderen en niet je eigen gevoel en intuïtie volgt, dan is de kans levensgroot, dat je de mist in gaat.
        Geld vergaren is helemaal uit en gevoelens en geld delen is/wordt het helemaal.
        De meesten willen hier niets van weten.
        Het is net als op de beurs, als iedereen euforisch is, dan is de beving in aantocht.

  • Dick S

    Ik vraag me werkelijk af hoe het met het collectief geheugen gesteld is. Helemaal rechts bovenin kun je zoeken op Wim Grommen. Doe dat nou eens. Sinds 2013 schrijft hij regelmatig over dit onderwerp op de Biflatie site of worden zijn artikels daar gepubliceerd.
    M.i. heeft hij volkomen gelijk met zijn stelling over indexen en hoe die ontstaan zijn (samengesteld worden) om het collectieve geluksgevoel toch maar vooral in stand te houden. Het is een totaal andere insteek dan joepdekat of bertus ons voorhoudt. Heeft niets te maken met goud of zilver of met de zgn. universele mens. Het enige echt relevante wat hij aanhaalt is het totaal ontbreken van een standaard zoals heel gebruikelijk is in de wetenschappelijke wereld en hoe met die relatieve standaard toch gesjoemeld wordt en iedereen zich daarmee in de luren laat leggen. Zo moeilijk is dat niet, of wel?

  • houtskool

    Mark Carney, centrale bank voorzitter in de UK, gaf een speech voor de grote verzekeraar Lloyds

    http://streamstudio.world-television.com/CCUIv3/frameset.aspx?ticket=117-1126-16259&target=en-default-&status=ondemand&browser=ns-0-0-0-0-0&stream=mobile-video-500

    Op weg naar een ‘low carbon’ industry, en; “The window is closing”

    Wordt er niet ingegrepen, op korte termijn, wereldwijd, blaast het hele financiele systeem op.

    En wat dit voor implicaties heeft m.b.t. uw ‘paper assets’, biflaten, laat zich raden.

    The big boys are worried, you should too!

  • houtskool

    Olie consumptie per hoofd van de bevolking (2009)

    http://peakoilbarrel.com/wp-content/uploads/2015/09/5406551.gif

  • bertus

    Zeer indrukwekkend artikel Wim.

    Voor mijn gevoel,staat de mensheid aan de vooravond van een persoonlijk,geestelijk,sociaal,maatschappelijk bankroet.

    En dat heeft vele malen meer betekenis dan een lijpe beurskrach.
    Maar ja,wie ben ik om dat goed te kunnen beoordelen.

  • bertus

    Het slimme geld lijkt momenteel zijn kapitaal uit aandelen te halen.
    De kleine beleggers zijn altijd te lang in aandelen gebleven, waardoor ze plotseling voor de harde realiteit werden gesteld.

    • beertus

      Het lijkt toch sindsdien steeds meer op een waarheid uit te lopen, maar het systeem wordt nog steeds met alle mogelijke middelen overeind gehouden.

      Maar de behandelende artsen geloven zelf niet meer in een goede afloop, gezien de tegenstrijdige ontwikkelingen op de markten en machtsverdelingen.

  • mike

    Noodzaak van een lening voor het tarief van 2% indien dus nu van toepassing met de nodige informatie via wrispermike@outlook.com
    1) Hun namen:
    2):
    3) Telefoon:
    4) Leningen Nodig:
    5) Duur van de lening:

    bedankt
    Mr. wrisper mike

    Antwoord op w.com…