Arbeid zal nooit meer hetzelfde zijn

48

Door de alsmaar oplopende werkloosheid zien we tegelijk een opkomend probleem ontstaan in de werkende klasse. De werkende klasse bestaat uit geschoolde en ongeschoolde arbeiders en de werknemers in het midden- en hogere segment in loondienst. Daarnaast zijn er de ZZP’ers,  middenstanders en ondernemers die allemaal een arbeidsprestatie leveren. Een grote groep werkende land(lot)genoten die voor een land van veel betekenis zijn. De werklozen behoren uiteraard tot de werkende klasse maar zijn tijdelijk uitgeschakeld. Met arbeid lever je de menselijke capaciteit voor het produceren van goederen en diensten. Hoe meer productie, hoe meer arbeid, hoeveel beter de welvaart.  ECHTER, wat zien we gebeuren, een crashende arbeidsmarkt  die samengaat met een krimpende welvaart, onmiddellijk verbonden met aanhoudende faillissementen en het verdwijnen van productielijnen naar de opkomende landen. De impact daarvan is enorm op de werkende en werkloze bevolking.

werkloosheid cirkel

Bezuinigingen en lastenverzwaringen

Angst om banenverlies en berusting bij de alsmaar langer studerende jongeren die bang zijn om na hun opleiding geen job te vinden. Het aantal werklozen neemt ook op langere termijn alleen maar toe met de vooruitzichten dat er nog meer banenverlies zit aan te komen. Tel daarbij op de bezuinigingen en lastenverzwaringen, in feite opgelegd door Brussel(EU), en de gemiddelde Nederlander wordt nog neerslachtiger.  Ja  oké, het nettoloon gaat bij sommigen wat omhoog nu in januari maar de verhoging ben je weer dubbel kwijt aan de hogere heffingen bij gemeenten en andere overheden. Echte koopkrachtverbetering over de hele bevolking kennen we al jaren niet meer. Ondanks wat opgedrongen positieve berichten over een heel klein beetje groei in een paar EU-landen om ons heen zijn er in ons kikkerlandje geen structurele verbeteringen waarneembaar, dus zal er vooralsnog geen sprake kunnen zijn van echte expansie en heropleving van de arbeidsmarkt.  Somberheid is troef.

Hogere werkdruk en schuldenstress

Nu we al wat jaartjes in een periode van laagconjunctuur verkeren gaat een ander vervelend fenomeen de kop op steken. Werkdruk. Werknemers in loondienst krijgen te maken met een stijgende werkdruk doordat het werk door minder arbeidskrachten moet worden verricht. Alle bedrijven, van MKB tot grote concerns, hebben door de crisis bespaard op arbeidskrachten of zijn door concurrentieoverwegingen daar volop mee bezig. Het voltrekt zich als een langzaam proces waarin je van jaar op jaar merkt dat je de klus weer met een mannetje minder moet klaren. Het is de weg van de geleidelijkheid waardoor je nauwelijks in de gaten krijgt dat je er telkens een schepje boven op moet doen en meestal voor dezelfde centen. Je levert vaak meer productie, maar de CAO-lonen van veel bedrijven stijgen niet of te weinig mee met de inflatie. Of nog erger, blijven jarenlang op de nullijn. Werknemers zijn zelfs bang om zich ziek te melden. Er heerst angst om bij meerdere ziekmeldingen uiteindelijk je baan te verliezen. Voor jou genoeg anderen.

Loonslaven van de 21ste eeuw

Het lijkt wel een nieuwerwetse vorm van slavernij in deze 21ste eeuw. Niet de zweep, maar de bangmakerij van bovenaf om er zomaar uit te vliegen bij een te lage prestatie. Het recht van de sterkste gaat weer gelden. Het feit dat we in een afbraakfase verkeren van ons sociale stelsel weten we zachtjes aan al wel, maar dat we ook nog eens massaal bang moeten worden om onze baan te verliezen is nieuw in deze 21ste eeuw. Deze nieuwe vorm van angst in deze tijd leidt tot veel stress, vooral in huiselijke kring. Veel gemopper in gezinnen over werkdruk en financiële ellende zijn tegenwoordig aan de orde van de dag. Echtscheidingen en beëindigen van relaties zijn hier het directe gevolg van met een opeenstapeling van nog meer financiële ellende. Vraagt u de consulenten in de schuldhulpverlening er maar op na. De schuldpositie bij particulieren wordt met de dag slechter. Openstaande rekeningen stapelen zich op. Een hopeloze situatie in veel Hollandse gezinnen. De totale particuliere schuldquote van Nederland is 223,7 procent en ligt ver boven de norm van 160 procent die de EU hanteert. Een griezelige situatie dus.

Vakbonden

De vakbonden weten tegenwoordig niet hoe om te gaan met een recessie van de huidige omvang en de daaruit voortvloeiende werkdruk. Er bestaat nauwelijks nog actiebereidheid onder de werknemers die vaak niet (meer) lid zijn van de vakbond. Ledenwerving lukt ook niet meer. Die vijftien euro per maand kan bijna geen werknemer meer missen. De vakbonden weten geen vuist meer te maken. Het Malieveld in Den Haag en het Museumplein in Amsterdam blijven akelig leeg in tijden dat werknemers flink worden uitgeknepen. In de jaren tachtig kregen de vakbonden duizenden op de been, terwijl anno 2013 werknemers en gepensioneerden veel harder geraakt worden in de portemonnee. Het lijkt of we allemaal lijden aan neerslachtigheid. Daadkracht en solidariteit zijn ver te zoeken. We laten ons gewillig slachten. Er is geen weerstand meer richting de grote en machtige multinationals. De vakbonden verzinken in een langdurig overleg en de vakbondsvertegenwoordigers laten zich aan de overlegtafel ringeloren door de slimme onderhandelaars van de werkgevers in luxe conferentieoorden. De macht van de vakbonden lijkt uitgeteld.  Er is sprake van een grote gezapigheid en men haalt de schouders op alsof het allemaal vanzelf weer goed komt. Waar is de strijdlust van weleer? Het is zelfs zo erg dat de vakbonden zelf ook moeten saneren en dus personeel moeten ontslaan. Er verdwijnen bijvoorbeeld 187 arbeidsplaatsen bij FNV.

Stijging aantal nuluren-contracten

Wat opvalt is dat een stijgend aantal werknemers op uitzendbasis of op nuluren-contracten werken. Contracten voor soms maar tien tot twintig uur in de week met vaak een aanvullende WW- of bijstandsuitkering. Allemaal werknemers die niet voltijd werken maar soms een paar uurtjes per dag. Dat betekent dat deze mensen meer thuis zijn dan werken. Dus zeggen werkgevers, dan kun je thuis best wel een aantal zaken achter de computer regelen, zoals het digitaal doorgeven van gewerkte uren, een beetje bijscholen en doorlezen van mails, etc, etc. Iemand die 40 uren op kantoor werkt doet zoiets collectief in de reguliere werktijd, maar heel veel parttimers bijvoorbeeld doen zulks in hun eigen vrije tijd thuis. Tijd genoeg toch, als je maar 20 uurtjes werkt? Zo denkt de werkgever. Dat is niet alleen een vorm van ongelijkheid t.o.v. de voltijd-werkers maar in feite pure uitbuiting. Er wordt in het hedendaagse digitale tijdperk heel makkelijk verwacht dat werknemers  thuis mailberichten doornemen of anderszins op de computer werkzaamheden verrichten. Een nieuwe trend. Bij het hogere kader is dat met een vorstelijke beloning een normale zaak, maar Jan Modaal moet dat maar eventjes buiten werktijd doen, want ach, op de computer bezig zijn is toch interessant niet waar? Geen collectieve bijscholingen op het werk maar thuis wat bijscholen via de electronische leerweg. Gaandeweg doen we steeds meer thuis voor het werk, makkelijk hoor dat internet!

Vrijwilligerswerk vervangt betaald werk

Ook in het vrijwilligerswerk is een trend waarneembaar dat steeds meer betaald werk nu door vrijwilligers wordt gedaan. De vrijwilligers in verzorgingshuizen, vrijwilligers bij de voedselbanken, vrijwilligers voor de ouderenbonden, etc, etc.  Er zal nog een behoorlijke verschuiving plaatsvinden  van betaald werk naar  onbetaald werk. Een signaal dat Nederland vergrijst en verarmt. De discussie dat bijstandgenieters vrijwilligerswerk moeten gaan doen voor behoud van hun uitkering wordt in steeds meer gemeenten al gewoon toegepast. Vrijwilligerswerk is op zich een prima fenomeen en is alleen maar aan te bevelen i.v.m. de sociale contacten en verbondenheid. Niet een direct gevolg van uitbuiting maar deels ontstaan uit pure armoede. We kunnen niet anders omdat er voor veel sociaal werk simpelweg geen geld meer is.

Verzadiging bereikt

Door de technologische en digitale ontwikkeling na een tijdperk van industrialisatie is onze maatschappij langzaam aan het vastlopen in z’n eigen verworvenheden. We bezitten meer dan vroeger en leven intensiever in onze vrije tijd. In de 17de eeuw liepen de kooplieden achter de handkar om in een nederzetting 20 km verderop hun waren te verkopen. Nu zijn we druk om in een maand tijd de wereld rond te reizen per vliegtuig of cruiseschip om daarna 5000 digitale foto’s te sorteren en in Facebook te plakken. Het heeft er veel van weg dat we verzadigd zijn geraakt. Via streetview bekijken we de wereldsteden aan de andere kant van onze aardkloot. Via internet regelen we onze aankopen en bankzaken. De FED en ECB zorgen voor bijna gratis geld. De eerste fabrieken in de VS en China met alleen nog robots die producten fabriceren. Zal dit betekenen dat we in een tijdperk geraken dat het werk ons geheel wordt afgenomen en lekker voor shownieuws kunnen hangen in onze canapé?

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on Twitter0Share on LinkedIn0

Over deze schrijver

Gerrit heeft het unieke vermogen om helder en zorgvuldig een uiteenzetting te geven over de economische ontwikkelingen in voornamelijk het Hollandse polderlandschap. Hij doet dat vanuit een burgerlijke nuchterheid en maatschappelijke betrokkenheid.