Krijgen Nederlandse banken ook de ‘Spaanse Griep’ ?

36

Het is bekend dat in Spanje een zorgelijke situatie is ontstaan met de leningen op de balansen van de Spaanse banken. Het aantal leningen in dat warme vakantieland die misschien nooit meer worden terugbetaald was in december 2013 goed voor 13,6 procent van het totaal aantal kredieten. Om koud van te worden. In de maand november 2013 was het aantal nog 13,1 procent en in december 2012 was het 10,4 procent. Een gruwelijke stijging dus. Ik herinner mij uitspraken van Nederlandse bankeconomen van een aantal jaren geleden waarin men ons geruststelde met de opmerking dat in Nederland het niet zo’n vaart zou lopen. Het kleine percentage slechte leningen in Nederland zou een te verwaarlozen getal zijn. Niets aan de hand in ons polderland. Kennelijk lenen wij met verstand. Toch is er een betalingsachterstand.

hatjoe

Toenemende betalingsachterstand

Mijn argwaan werd gewekt bij het lezen van een bericht in de Financiële Telegraaf. In dit bericht maakte de ING-bank bekend dat op basis van risico-inschatting de ING-bank met ongeveer 40.000 hypotheekklanten contact zal gaan opnemen. Dat is een niet gering aantal. Eind vorig jaar was bij 1,9 procent van de circa 600.000 hypotheken sprake van een betalingsachterstand. In 2011 was dat nog 1 procent. Bij 1,2 procent van de hypotheken betreft de achterstand inmiddels meer dan 90 dagen. Het is bekend dat de Rabobank een veel grotere hypothekenportefeuille heeft. Tel daar nog wat andere banken bij op, dan gaat dit dus betekenen dat heel veel woningbezitters door hun bank benaderd gaan worden om wat te doen aan hun hypotheek die onder water staat. Er zijn banken die brieven hebben verzonden met de vriendelijk luidende tekst dat het wenselijk is om een bedrag(je) op de hypotheek af te lossen. Hoezo geen Spaanse toestanden? Als onze banken nu op deze wijze hun klanten benaderen dan is er toch zeker wat aan de hand zou ik denken.

Tijden veranderen

Jaren geleden groeiden de bomen tot in de hemel en konden we tot 110 en soms 120 procent van de WOZ-waarde hypothecair krediet krijgen. Zonder slag of stoot werd het bedrag via de notaris overgeboekt naar de verkopende partij. 5 Jaar later een bedragje vanuit de overwaarde bijlenen voor een kleine verbouwing, nieuwe keuken of voor een stoere middenklasser Volvo was geen probleem. De overwaarde dekte de lading. Maar ja, tijden veranderen. Economische groei is nu af en toe krimp, huizenprijzen dalen, spaarrentes dalen, inflatie neigt naar deflatie (biflatie), record werkloosheid, en noem maar op. Een optelsom van economische narigheden, die overigens binnen afzienbare tijd zijn opgelost als we onze politici mogen geloven. Ach ja, we gaan het zien. De gemeenteraadsverkiezingen zijn achter de rug, straks in mei het Europese Parlement. Dus met zoveel verkiezingen gaat onze welvaart vanzelf weer groeien door al die mooie uitspraken van politici. We vergeten gewoon even die enorme schuldenberg, we vergeten de euro, we vergeten de geopolitieke spanningen en we spreken de banken aan om wat meer coulance te betrachten naar hun klanten, want morgen wordt alles beter.

Naderende stresstest

Met groeiende betalingsachterstanden op hypotheken en een naderende stresstest voor de nieuw op te richten Europese bankenunie zal het niet zomaar morgen beter kunnen worden. Eerder minder, want bij de naderende stresstest in opdracht van de ECB is afgesproken om een strengere kapitaaleis te hanteren dan de test in 2011. De ECB eist dat bij de stresstest het kernkapitaal van een bank minstens 6 procent van de totale balans bedraagt. Dat wordt peentjes zweten bij de Nederlandse banken. Hoe ga je de balansen van Nederlandse banken waarderen als bekend is dat 1,3 miljoen “onderpandjes” hun hypotheek onder water hebben staan. Ik vrees dat er nog vele brieven en telefoontjes gepleegd gaan worden met de smeekbede om a.u.b. een aflossing te doen op je lening, want dat voelt altijd prettig om je schuld te verkleinen. Echter zullen velen niet op de verzoeken kunnen ingaan omdat het door financiële omstandigheden nu eventjes niet lukt. Misschien volgend jaar als we met z’n allen weer werk hebben en als onze huisjes weer flink in hun waarde stijgen. Geef ons een jaartje respijt, want er komen politieke ingrepen die de crisis te lijf gaan. Althans zo is ons beloofd, of niet Mark Samsom? Het zal waarschijnlijk spannend gaan worden met die stresstest, tenzij de teugels wat gevierd gaan worden en men niet vasthoudt aan die 6 procent kernkapitaal. Stel je voor dat er banken gaan vallen.

Zwemmen in de kelder

Het bijkomende negatieve effect van al deze stress is natuurlijk dat veel woningeigenaren met hun hypotheek wel of niet onder water overgaan tot extra aflossen. In eerdere columns heb ik al eens gewezen op de slechte bijwerkingen hiervan. Het geld wat men overmaakt naar de bank wordt rechtstreeks uit de economie onttrokken en wordt door de bank afgeboekt op de hypothecaire lening. Het komt niet in het geldlaatje en niet in flappentapper. Het geld verdwijnt eenvoudigweg. Let bijvoorbeeld op het aantal vakantieboekingen. Straks in de zomer wordt door de gezamenlijke reisbureau’s  bekend gemaakt dat weer minder Nederlanders een vakantiereis naar het buitenland boekten. ‘Met je huis(hypotheek) onder water kun je nu zwemmen in de kelder.’ Het feit dat hypothecaire aflossingen verdwijnen op een bankbalans betekent ook minder omzet voor het MKB. Het wordt tijd dat onze beleidsmakers nog wat nadrukkelijker van de daken gaan schreeuwen dat het ons weer beter gaat, dan verdwijnt er wellicht geen aflossingsgeld op de bankbalansen maar staan we straks in lange rijen voor de ijscokar en staan er files op de snelweg bij de Ikea-vestigingen. Gezien de tendens van de laatste tijd verwacht ik dat veel mensen eieren kiezen voor hun geld en trouw gaan aflossen. Het nationale schuldgevoel steekt de kop op. Men doet volop aan schuldverkleining.

Restschuld

De problemen van mensen met teveel (rest)schuld worden steeds meer publiekelijk bekend. De mogelijkheid om vanaf dit jaar de restschuld, die men overhoudt bij verkoop van de eigen woning, fiscaal af te trekken is een teken aan de wand. Een groeiend aantal ex-huiseigenaren die hun huis al dan niet gedwongen hebben verkocht raken in de problemen en stoppen de rentebetaling naar de bank omdat de hoge rente eenvoudigweg niet op te brengen is. Stel je voor, iemand neemt na verkoop van z’n woning een restschuld mee van € 50.000,00. Er zijn gevallen bekend van beduidend hogere bedragen. Wanneer er geen NHG (Nationale Hypotheek Garantie) is bedongen dan zal de restschuld opnieuw gefinancierd worden als zijnde een lening of krediet. Hiervoor gelden de rentetarieven van consumptief krediet omdat er geen onderpand meer is. Dus wordt er een rentepercentage berekend van 8 tot 10 procent. Wil je nog een onderdak hebben dan is de aankoop van een andere woning vrijwel onmogelijk en moet je huren. Heb je een inkomen van bovenmodaal, dat is meer dan € 34.678,00, dan krijg je een huurwoning aangeboden van 700 tot 800 euro of hoger. Daarnaast mag je nog de bank rente en aflossing betalen en zijn de totale maandlasten soms een paar honderd euro beneden het nettoloon. Het werken loont dan niet meer en om de bank te pesten nam onlangs iemand ontslag en verviel in een uitkering. De bank had namelijk loonbeslag gelegd vanwege opgelopen betalingsachterstand en dus ging al het loon boven de beslagvrije voet naar de bank. Deze praktijken zullen we vaker gaan tegenkomen als het aantal betalingsachterstanden naar verwachting gaan oplopen. De banken zullen dus vaker moeten gaan afschrijven op oninbare leningen.

Hoge afschrijvingen op vastgoed

Behalve de banken die moeten gaan afschrijven zullen ook pensioenfondsen er binnenkort aan moeten geloven. Het is bekend dat veel beleggingsfondsen in vastgoed, zoals kantoorpanden en winkelcentra, de waardes van hun bezittingen te hoog  genoteerd op hun balansen hebben staan. Kijk naar de leegstaande winkelunits in winkelcentra en de lege kantoorpanden die in omvang flink gaan toenemen door de aangekondigde ontslagen in de financiële sector en bezuinigingen bij de overheidssector. Er moet daardoor flink worden afgewaardeerd op de boekwaarde van het vastgoed wat ruim beneden de marktwaarde ligt bij veel pensioenfondsen. Dit balletje gaat binnenkort rollen wanneer toezichthouders uit hun luie stoel overeind komen en fijntjes komen vertellen dat de boekhoudkundige normen juist moeten worden toegepast. Behalve de stresstest-ellende bij de banken kunnen we de nieuwe ellende bij onze pensioenfondsen er nog wel bij gebruiken. Pensioenfondsen moeten hun beleggingen vanwege lopende risico’s spreiden in aandelen, obligaties, deposito’s en vastgoed. De stijgende aandelenmarkten hebben de dekkingsgraad bij veel fondsen weer op orde gebracht, voor zolang het duurt natuurlijk. Het vastgoedprobleem wordt mogelijk een nieuw breekpunt. Er is lang geroepen door bankeconomen dat de woningmarkt en daarmee de economie weer zou aantrekken en dan vanzelf ook weer de vastgoedmarkt. We wachten er nog altijd op en krijgen intussen wel te maken met het toepassen van de juiste rekenregels en boekhoudkundige normen omdat het huishoudboekje niet teveel uit balans mag geraken. Het lijkt er op dat we geleidelijk in een fase geraken dat een aantal zaken gaan botsen met alle gevolgen van dien.

Gerrit Welbergen

Over deze schrijver

Gerrit heeft het unieke vermogen om helder en zorgvuldig een uiteenzetting te geven over de economische ontwikkelingen in voornamelijk het Hollandse polderlandschap. Hij doet dat vanuit een burgerlijke nuchterheid en maatschappelijke betrokkenheid.