Over bankruns, fractioneel bankieren & geld

19

De ontwikkelingen in Cyprus bewijzen maar weer dat bankruns nog steeds niet tot het verleden behoren in de Westerse wereld. Bankruns zijn zo oud als het banksysteem zelf en zijn misschien wel een noodzakelijk gevolg van fractioneel bankieren. Tijdens de goudstandaard was deze bankmethode net als nu niet verboden, waardoor ook toen bankruns problematisch waren.

bankrun

Te weinig geld

In een dergelijk systeem hebben banken gewoonweg niet genoeg chartaal geld (contanten) voor handen om dat aan hun depositohouders uit te betalen als deze dat allen zouden willen. Banken hebben dit geld niet op voorraad, omdat de opslag van het chartaal geld een kostbare zaak is. Tevens halen klanten normaliter niet allemaal tegelijk hun geld van de bank. Bovendien is de essentie van dat systeem dat banken slechts een fractie van de deposito’s in reserve houden.

Chartaal versus giraal geld

In een recent artikel op Zero Hedge vergeleek de auteur het totaal aan chartaal geld in omloop met het het totaal aantal deposito’s in de Verenigde Staten. In totaal is er $1.102 miljard ($1.1 biljoen) aan chartaal geld in omloop en het totaal aan giraal geld (deposito’s) is $9.294 miljard ($9.2 biljoen). Er staat dus 8.4x meer elektronisch geld op deposito’s dan er aan contanten aanwezig zijn in de Verenigde Staten.

De Nederlandse cijfers

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve Bank (Fed), houdt deze aantallen bij en publiceert deze hier en hier. Voor Nederland houdt De Nederlandsche Bank (DNB) deze gegevens bij en ook zij publiceren de cijfers. In Nederland was er, zoals te zien in de onderstaande grafiek, in totaal €46 miljard aan chartaal geld in omloop in 2012. Het totaal van de deposito’s kwam uit op ongeveer €710 miljard. Als mijn berekeningen correct zijn, was er in 2012 zo’n 15.3x meer elektronisch geld aanwezig dan er contanten waren.

chartaal giraal geld nederland

Fractioneel bankieren

Ook in Nederland is er dus niet genoeg chartaal geld om aan alle verplichtingen voldoen als klanten hun geld, zoals in Cyprus, van de bank zouden willen halen. Omdat een systeem met fractioneel reserve banken in een dergelijke situatie niet het chartale geld voor handen heeft, gaan monetaire autoriteiten vaak over op kapitaalcontroles. Zo ook in Cyprus, waardoor depositohouders door de ingevoerde capital control niet meer dan €300,- kunnen pinnen en het geld niet mogen overboeken naar andere banken.

‘Cash is king’

Het betalingsverkeer loopt vast, als er in een economie (zoals in Cyprus) alleen nog maar met contanten betaald kan worden. Contant geld heeft dus een premium over elektronisch geld in tijden dat de risico’s groot zijn. Tevens kunnen overheden eenvoudig giraal geld van je afpakken, in vergelijking met chartaal geld. Cash is dus nog steeds king.

Over deze schrijver

Studeert geschiedenis aan de Universiteit van Groningen. Geïnteresseerd in economische theorie, financiële markten en geopolitieke ontwikkelingen.