Schuldafbouw brengt Nederland dieper in recessie

19

In mijn voorgaande artikelen heb ik geschreven over onze hypotheekschuld en de gevaren daarvan, zoals de gevolgen van dalende huizenprijzen op de wankele bankbalansen en de uitwerking hiervan op de kredietverlening aan het bedrijfsleven. Allemaal negatieve economische effecten en natuurlijk is dat slecht voor onze maatschappij. Woningzoekers kiezen er voor om eerst te gaan huren en nemen een afwachtende houding aan ten opzichte van kopen. Niet zo gek, want het aanbod van huizen is groot. Er staan alleen al op Funda ruim 263.000 huizen te koop. De potentiële kopers wachten waarschijnlijk op politieke duidelijkheid, over onder andere de hypotheekrenteaftrek. Ondanks dat het aantal huizenverkopen in augustus steeg, moet dit wel in perspectief gezien worden. Er zijn in de eerste 8 maanden van 2013 ongeveer 70.000 minder verkocht dan in 2007 het geval was.

schuldafbouw nederland

Bodem van prijsdaling woningmarkt bereikt?

Als de huizenprijzen nog verder dalen, dus zullen de starter nog langer wachten met kopen. Als ze gaan stijgen, dan gaat iedereen kopen uit angst om de boot te missen. Alleen de belanghebbende partijen durven een voorspelling te doen. De banken en makelaars roepen in koor dat de bodem van de prijsdaling in 2013 of anders in 2014 is bereikt. Maar dat dachten ze in 2011 ook al. Ook de OESO loop achter de feiten aan. Vaak worden rekenmodellen gebruikt met ervaringscijfers uit het verleden. Deze worden gemixt met nieuwe maatstaven en hierdoor zijn het wankele voorspelling. Wat de woningmarkt betreft wordt momenteel alleen gewerkt aan symptoombestrijding, waardoor af en toe een kleine opleving plaatsvindt. Een structurele oplossing is er nog niet, zodat een langere termijn daling van de onroerendgoedprijzen naar mijn mening nog steeds intact is. Er kunnen onverwachte (politieke) gebeurtenissen optreden die een negatieve uitwerking op de economische ontwikkelingen. Het gemiddelde koopkrachtverlies is fors, de werkloosheid stijgt hard en dat alles heeft effect op het consumentenvertrouwen.  De risico’s zijn nog niet geweken.

Schulden worden afgelost

Wat wel een keihard gegeven is, is de invloed van aflossingen op onze economie. Hypothecaire- en persoonlijke leningen worden in rap tempo afgelost. Door veel huiseigenaren met hypotheekschuld wordt een steeds groter deel van het inkomen gebruikt om de hypotheek af te lossen. Een logisch gevolg uiteraard bij het elk jaar minder waard worden van je onderpand. Soms wordt aflossen zelfs dwingend opgelegd door de banken die ondanks het feit dat ze niet een jaarlijkse taxatie laten verrichten toch wel degelijk weten dat veel hypotheken onder water staan. Oudere huiseigenaren hebben vaak een aflossingsvrije hypotheek die jarenlang niet is afgelost, want dat was geen echte noodzaak in de jaren ‘90 en begin 21ste eeuw vanwege de alsmaar stijgende huizenprijzen en daardoor groeiende overwaarde. Banken gaven aan dat het niet meer nodig was. The sky was the limit.

Het sprookje van de aflossingsvrije hypotheek

Veel annuïteiten en lineaire hypotheken werden omgezet naar aflossingsvrij. Dat scheelde behoorlijk in de maandlasten door alleen nog rente te betalen en geen aflossing meer. Veel eigenwoningbezitters zullen daar nu spijt van hebben en dat zeker met de gedachte dat al die jaren zonder aflossing de banken gigantische rentebedragen hebben geïncasseerd omdat de hoofdsom van de lening jaar op jaar hetzelfde bleef. Woningbezitters lijken nu wakker te worden. Ook huiseigenaren met een lage hypotheek en flinke overwaarde gaan over tot extra aflossen. Het werkt als een virus dat zich over ons land verspreidt. Vrij goed te verklaren omdat regelmatig in de wereldwijde media ons kikkerlandje wordt genoemd als het land met de hoogste hypotheekschuld ter wereld. Per hoofd van de bevolking zelfs hoger dan de huiseigenaren in bijvoorbeeld Spanje, waar ook een onroerendgoed-bubbel aan het leeg lopen is.

Schuld maakt schuldig

Hoe dan ook, schuldenaren gaan zich (eindelijk) schuldig voelen en gebruiken soms een groot deel van hun inkomen om daarmee rücksichtslos af te lossen. Met de schrik in de benen worden soms extra inkomsten zoals vakantiegeld of eindejaarsuitkeringen in z’n geheel naar de bank gebracht. Bij velen werkt het verslavend wanneer men constateert dat het wel prettig aanvoelt om de volgende maand ineens een paar euro minder rente te hoeven betalen. Bij aanhoudende aflossingen is dat over een jaar weer een mooi groter bedrag. En met iets wat een goed gevoel geeft wil men in het algemeen wel doorgaan. Het is toch prettig om te zien dat je schuld afneemt en dat je daardoor maandelijks wat meer kunt overhouden door lagere hypotheekbetalingen. Oké, je hebt een lager belastingvoordeel door minder aftrekbare rente, maar per saldo altijd winst omdat je uiteindelijk minder kwijt bent aan de bank.  Het rekensommetje kunt u doen via een rekentool van Obvion.

Boete bij extra aflossen

Het is bizar om te constateren dat er in deze tijd een boeterente wordt berekend door de banken als meer dan 10% op de hoofdsom wordt afgelost. Je wordt waarachtig bestraft wanneer je een schuld wilt verkleinen. Het moet niet gekker worden in een tijd van moordende schulden. Misschien kan de politiek hier ingrijpen. Dat lijkt bitterhard nodig nu met Prinsjesdag is aangekondigd dat er belastingvrij mag worden geschonken tot een bedrag van 100.000 euro wanneer het geld wordt gebruikt om af te lossen op hypothecaire leningen. Wel lekker om vervolgens je kinderen weer op te zadelen met een stevige boeterente.

Afname geldhoeveelheid

MAAR, wat is het effect van al deze aflossingen op de geldomloop in onze economie? De geldhoeveelheid neemt af. Grote sommen geld verdwijnen op de balansen van onze grootbanken. Bij het aflossen op een hypothecaire- of persoonlijke lening wordt het girale geld, wat u overmaakt naar uw bank, afgeboekt op uw lening. Dat is puur een boekhoudkundige afboeking. Dit geld vloeit niet in de kas van de bank om vervolgens dan weer gebruikt, c.q. in omloop te worden gebracht. Nee, dit geld verdwijnt uit onze economie. Je ziet het niet meer terug. Ja, alleen wanneer de bank een nieuwe lening op de balans bijschrijft en iemand dat bedrag gebruikt voor de aankoop van een woning. Ik denk dat iedereen wel kan raden dat de bedragen die momenteel en in de toekomst worden afgelost behoorlijk hoger zullen zijn dan de som van de nieuw uit te geven leningen. De gevolgen dus van een panieksituatie op onze woningmarkt waarvan we moeten afwachten hoe deze zich verder ontwikkelt. (Op deze website wordt heel duidelijk uitgelegd waartoe schuldcreatie en schuldaflossing leiden).

Hoe nu verder?

Het feit dat er door zoveel aflossingen flink wat geld uit de economie verdwijnt betekent uiteraard dat er minder geld beschikbaar is voor consumptieve doeleinden. Daarnaast zullen de vaste lasten op uw maandelijkse inkomen naar verwachting ook nog eens toenemen door nieuwe kabinetsmaatregelen, zodat er al twee duidelijke oorzaken zijn te noemen die aanleiding zijn voor een dalende consumptie met alle gevolgen van dien. Ons MKB zal er nog veel last van ondervinden.  En, hier komt-ie weer, een aanhoudende neergaande spiraal. Per saldo geven we met z’n allen nog altijd steeds minder uit en daardoor treedt er een versterkend effect op bij een krimpende economie. Wanneer volgt er dan een omslag, zo kunnen we ons afvragen. Naar mijn inschatting kan dat pas het geval zijn wanneer we overgaan tot massale schuldafschrijving. Als we doorgaan met schuldafbouw (dus niet afschrijving) in het tempo van nu, dan zal het nog een mooi poosje duren voordat er weer rust komt op de woningmarkt en in de binnenlandse economie. Ik denk dat het met mijn bewering wel duidelijk is waarom Nederland met z’n enorme hypotheekschuld momenteel het slechtste jongetje van de klas is in de EU.

Gerrit Welbergen

Over deze schrijver

Gerrit heeft het unieke vermogen om helder en zorgvuldig een uiteenzetting te geven over de economische ontwikkelingen in voornamelijk het Hollandse polderlandschap. Hij doet dat vanuit een burgerlijke nuchterheid en maatschappelijke betrokkenheid.