Komt het nog goed met onze pensioenfondsen?

39

Af en toe is het nodig om te zien wat er zich achter onze dijken afspeelt. Wat gebeurt er binnen en over onze grenzen en welke invloed heeft dat op de samenleving in ons beschermde polderlandschap.

De laatste tijd zijn de pensioenfondsen volop onder de aandacht in onze media. Er gaat geen dag voorbij of er is wel iets te melden over de dekkingsgraad, de opgelegde lage rekenrente, de beleggingsresultaten of het ethisch beleggen.

Al deze factoren betekenen in feite slecht nieuws. Pensioenen zijn bij veel fondsen jarenlang niet meer geïndexeerd en veel gepensioneerden houden er al rekening mee dat hun pensioen in januari 2016 wel eens verlaagd zou kunnen worden. Pensioenfondsen hebben namelijk aangekondigd dat ze bezinnen op maatregelen om de fondsen weer gezond te maken.

Dekkingsgraad

In de nieuwe pensioenwetgeving per 1 januari 2015 is vastgelegd dat de dekkingsgraden bij veel pensioenfondsen fors omhoog moet. Om daarmee niet direct al per januari 2016 de pensioenuitkeringen onder druk te zetten mogen de fondsen er 10 jaar over doen. Bij het grootste fonds ABP heeft men al laten weten dat dit wel betekent dat gepensioneerden niet moeten rekenen op indexering van hun uitkeringen. Deze bekendmaking heeft al kwaad bloed gezet bij veel senioren die ook de laatste 4 en soms 5 jaar hun pensioen niet hebben zien meestijgen met de inflatie. Nu lijken de prijsstijgingen misschien mee te vallen doordat het officiële inflatiecijfer al tijden onder de gewenste 2 procent blijft hangen, maar vergeet niet dat bepaalde tariefsaanpassingen niet in het bekende inflatiemandje zitten. Tegelijk mogen we ervaren dat door de lage olieprijzen er momenteel nauwelijks nog inflatie is maar eerder deflatie. Dat lijkt het gemis van de indexering redelijk te compenseren maar dat is bedrieglijk natuurlijk, want juist deflatie is heel erg funest voor de pensioenfondsen.

Opgelegde lage rekenrente

Deflatie speelt een grote negatieve rol momenteel in de dekkingsgraad. Door de lage rente die de centrale banken opleggen staat het grote kapitaal bij de fondsen zwaar onder druk. De rekenrente is in de maand juli op last van de Nederlandse Bank verlaagd van 4,2 naar 3,3 procent. Als gevolg daarvan daalde de dekkingsgraad bij veel fondsen met gemiddeld 3 procent. Zeker 10 fondsen komen daarmee beneden de vereiste 105 procent en moeten daarom een herstelplan indienen bij de DNB. Het grootste ambtenarenpensioenfonds ABP heeft zelfs een kritisch lage dekkingsgraad van 97,5 procent in september, terwijl 107 procent de nieuwe wettelijke norm is voor 2016. Pensioenfondsen hebben hun premiebetalers en uitkeringsgenieters op de hoogte gebracht van een herstelplan en aangegeven dat men spoedig wil aangeven welke maatregelen worden genomen. Hier valt natuurlijk al te raden welke. Een flink aantal pensioenen naar beneden en premies omhoog straks per 1 januari 2016.

Beleggingsresultaten en ethisch beleggen

In een tijdperk met de laagste rente uit onze historie gaan beleggers hun deposito’s verlagen en het hogere rendement zoeken in aandelen. Met alle ellende van de lage rente zullen ook de pensioenfondsen een hogere opbrengst willen genereren uit hun miljardenkapitaal en zal men proberen wat meer in aandelen te gaan beleggen. Er zijn afspraken dat i.v.m. risicospreiding het belegd vermogen zoveel mogelijk in goede verhoudingen moet worden belegd in deposito’s, aandelen, staatsleningen en vastgoed. Elk onderdeel kent z’n eigen risico. Als de aandelenindexen flink op en neer bewegen, zoals dit jaar het geval is, kan het belegd vermogen in het aandelenpakket flink fluctueren. In een periode van laagconjunctuur zal de waarde van het aandelenpakket flink lager liggen, zal het vastgoed in waarde dalen en door leegstand in winkelcentra de huuropbrengst flink lager liggen. Tel hierbij op de lage rente en de misère is compleet. Het is bekend dat pensioenfondsen veel vermogen hebben geïnvesteerd in de aankoop en nieuwbouw van grote winkelcentra waarvan het beheer is overgedragen aan vermogensbeheerders. Nog steeds roept de waardering van dit vastgoed veel vragen op. Het is bekend dat ettelijke winkelcentra soms voor 30 procent of meer leegstaande winkelunits hebben. Dat betekent gemis van huuropbrengst maar ook een lagere waarde bij eventuele verkoop. Toch staan deze bezittingen vaak te hoog genoteerd op de balansen. Het afschrijven hierop betekent verlies nemen en omdat de (wan)hoop bestaat dat ooit de waarde weer zal aantrekken wordt hiermee gewacht op betere tijden. Helaas vrees ik dat andere tijden aanbreken. Pensioenfondsen zijn inmiddels ook de kant opgeduwd om meer ethisch verantwoord te beleggen. Dus minder in de wapenindustrie en meer groen beleggen. Ook dat betekent vaak een lager rendement(dividend). Al met al een optelsom, of beter gezegd een aftreksom, naar lagere beleggingsresultaten.

Interen

Ik heb dus een aantal oorzaken genoemd die m.i. inhouden dat het enorme bedrag van ongeveer 700 miljard belegd vermogen bij onze gezamenlijk pensioenfondsen wel eens flink zou kunnen interen. Er wordt nog altijd watertandend gekeken naar het enorme bedrag in de pensioenpotten door o.a. de overheid en de banken. Echter wordt nu langzaam duidelijk waarom DNB de maatregel van een lagere rekenrente heeft opgelegd. De grote pot moet ook over 20 tot 30 jaar nog gevuld zijn om de jongere generatie van nu een pensioen te garanderen. Terwijl we met ons allen door gezondere levensstijl ouder worden en er tegelijk minder aanwas van premiebetalende jongeren is, schuilt hierin ook het gevaar dat de pensioenpot gaat interen.

Onvrede

Inmiddels groeit het besef bij de pensioengenieters en de premiebetalers dat we straks in januari minder pensioen gaan ontvangen en wellicht meer premie gaan betalen. Veel pensioenen waren al langere tijd niet meer verhoogd en bleven dus achter bij de prijsontwikkeling. Miljoenen gepensioneerden worden zo dadelijk geraakt met een lager inkomen en zullen zich verenigen via ouderenbonden en in opstand komen, nu ja protesteren komt eerst. Maar de onvrede zal zeker toenemen. Herinner ik nog even fijntjes aan de mooie woorden van onze minister van Financiën op de derde dinsdag van september dat we langzaam uit de crisis geraken. Ik geloof daar zeker niet in. Vooral nu het vertrouwen bij heel veel ouderen, en niet te vergeten degenen die richting hun pensioenleeftijd gaan, volkomen wegvalt. Er was al bar weinig vertrouwen in het huidige kabinet zoals blijkt uit diverse peilingen. Het lijkt er op dat de grote massa eindelijk in de gaten krijgt dat we in het ootje worden genomen, om het maar bij net taalgebruik te houden. De grote massa dat zijn u en ik die vanuit de middenklasse zijn gedegradeerd naar de inmiddels omvangrijke onderklasse. Ik herinner mij weer de voorspelling van Martin Armstrong dat een vertrouwenscrisis zal ontstaan in 2016.

Interen + onvrede = opstand

Burgers worden aangetast in hun besteedbaar inkomen en teren in op hun spaargelden door veel te lage rente. Burgers worden geconfronteerd met een enorme immigrantenstroom die gedropt worden in dichtbevolkte gebieden waarvan de uitgeknepen bevolking geen opvang meer gedoogt. Ook hier is sprake van een grote optelsom van ontevredenheid. Ondanks dat veel vrijwilligers zich aanbieden om het menselijk leed van vluchtelingen te verzachten zal de immigrantencrisis mogelijk de druppel kunnen worden die de emmer van ontevredenheid kan doen overlopen. De economische vooruitzichten in dichtbevolkte gebieden zijn niet rooskleurig met een jeugdwerkloosheid van 11,5 procent en de overbevolking in de stedelijke gebieden waar de laatste jaren minder wooneenheden zijn gebouwd door de crisis in de bouw wordt in snel tempo nog verder overbelast. Slecht voor het leefklimaat en uitermate slecht voor het vertrouwen in landelijke en lokale bestuurders. Het feit dat de populist Wilders nu de meeste stemmen krijgt in de polls zegt genoeg over de grote ontevredenheid. Genoeg aanwijzingen naar mijn mening die wijzen op een onrustig politiek klimaat in de nabije toekomst. Helaas kom ik aan het eind van mijn column vaak terecht in een anticlimax, namelijk een steeds zwakker wordende samenleving als het gaat om leefomstandigheden en saamhorigheid. Ik wil hopen dat er reacties volgen van andersdenkenden die positievere verwachtingen uitspreken.

Piet Pineut

Over deze schrijver

Biflatie.nl publiceert artikelen over de crisis en de huidige (macro)-economische situatie, biflatie, de huizenmarkt, de eurocrisis, goud & grondstoffen, de machthebbers en het monetaire systeem. Twitter: @Biflatie