Duitse verkiezingen en de toekomst van Europa

5

De Duitse verkiezingen komen er binnenkort aan. Op 22 september kiest de Duitse bevolking de leden van de Bundestag, de belangrijkste wetgever in Duitsland. De uitslag van de Duitse verkiezingen zal een belangrijke indicator zijn voor de toekomst van Europa. Als we de peilingen moeten geloven zal de huidige coalitie tussen CDU/CSU en de FDP geen stand houden. Het lijkt erop dat Merkel op zoek moeten gaan naar een nieuwe coalitiepartner, want het is überhaupt nog maar de vraag of de FDP na de verkiezingen vertegenwoordigers zal hebben in de Bundestag.

germany verkiezingen

De Duitse liberalen en de kiesdrempel

Het Duitse kiessysteem kent een kiesdrempel van 5%. Om vertegenwoordigers naar de Bundestag te kunnen sturen moeten partijen dus minimaal 5% van de stemmen behalen. De meest recente peiling op 16 juni wees uit dat de FDP op 5% net genoeg stemmen zal behalen. Bij de vorige verkiezingen in 2009 konden de liberalen nog op 14% van de stemmen rekenen, het beste resultaat aller tijden. De eerste coalitie tussen Merkels Christendemocraten en de liberalen lijkt geen lang leven meer beschoren, want samen halen de partijen met 46% van de stemmen geen meerderheid.

CDU nog altijd groot

Merkels partij, de CDU, en haar Beierse zusterpartij CSU zijn nog steeds oppermachtig in Duitsland. De peilingen laten een winst zien van 33,8% naar 41% van het totaal aantal stemmen. De op één na grootste partij in Duitsland is de SPD. De sociaaldemocraten zitten met een kwart van de stemmen weer een klein beetje in de lift na de grote verkiezingsnederlaag in 2009. Toch heeft ook een linkse coalitie (SPD/Grüne/Linke) volgens de peilingen niet genoeg stemmen (46%) om te kunnen regeren.

Op zoek naar een coalitie

Een logische stap zou dan een coalitie zijn tussen de SPD en CDU/SCU, maar hier zeggen de sociaaldemocraten van af te zien. Tussen 2005 en 2009 vormden deze partijen de regering, maar daar kwam de SPD als verliezer uit. De verkiezingsuitslag in 2009 was het slechtste resultaat van de sociaaldemocraten sinds de Tweede Wereldoorlog. Ook Die Grüne, de andere mogelijke coalitiepartner, zeggen niet veel trek te hebben om samen te werken met Merkel. “We gaan geen coalitie vormen met een horde corrupte amigo’s,” zei de partijleider van die Grüne refererend aan de belastingontduiking en corruptieschandalen die de huidige coalitie teisterde in april.

Pro-Europese partijen

Zowel Die Grüne als de SPD zijn erg pro-Europese partijen. Beide willen euro-obligaties, een gezamenlijke fiscale unie en een bankenunie; oftewel een behoorlijke stap richting een Europese superstaat. Merkel is wat voorzichtiger wat betreft euro-obligaties, maar is zeker niet anti-Europees te noemen. Wel heeft haar eurobeleid enige frictie teweeggebracht tussen het CDU/CSU- samenwerkingsverband. De meeste juridische procedures bij het Duitse Federale Constitutionele Hof tegen het eurobeleid zijn afkomstig van CSU-partijleden.

merkel

Nieuwe eurosceptische partij

Dankzij de Eurocrisis is het anti-euro sentiment in Duitsland behoorlijk toegenomen. Tot voor kort had deze groep niet of nauwelijks de mogelijkheid om zich te laten vertegenwoordigen, maar sinds februari jongstlede kent Duitsland een nieuwe partij. Alternative für Deutschland (AfD) is een conservatieve, eurosceptische politieke partij die voor het eerst mee gaat doen met de verkiezingen. De partij zegt dat het anti-euro is, maar niet anti-EU of tegen verdere Europese integratie. Het bestaat veelal uit intellectuelen, vooral economen, die geloven dat de gemeenschappelijke valuta een bedreiging vormt voor de Europese integratie, schadelijk is voor zwakke Europese economieën en toekomstige generaties overspoelt met lasten.

De peilingen

Tot nu toe blijkt uit geen van de grote opiniepeilers in Duitsland dat deze partij de kiesdrempel van vijf procent gaat behalen. Opvallend is dat uit de online opiniepeiling van Bild Zeitung een heel ander beeld verschijnt. Daar kan de AfD rekenen op maar liefst 15% van de stemmen, waardoor het de op twee na grootste partij zal zijn. Online opiniepeilingen zijn niet erg betrouwbaar, want er kan eenvoudig mee gefraudeerd worden. Ook is de Bild-lezer zeker niet representatief voor het Duitse electoraat. Bild is een tabloid en wordt als krant nauwelijks serieus genomen. Toch moet de peiling niet worden afgeschreven, want Bild heeft wel de meeste lezers in Duitsland. Ook is de krant geen aanhanger van de AfD, waardoor opzet uitgesloten kan worden. Naast Bild laat ook Wahl-O-Meter de AfD met 7.8% van de stemmen veel hoger uitkomen dan de grote opiniepeilers. De resultaten van deze opiniepeiler worden berekend aan de hand van het aantal keer dat partijen of hun belangrijkste politieke leiders worden getweet op Twitter. De app was er tijdens de vorige verkiezingen er nog niet. De kwaliteit van de uitslagen moet dus nog getest worden.

Normaliter lage opkomst

Duitsland kent normaal gesproken een vrij lage verkiezingsopkomst van slechts 65%. Er is dus nog een grote groep potentiële kiezers. Het is de vraag of een partij vol met intellectuelen zoals de AfD die groep voor zich zal weten te winnen. Het is de bestaande partijen in ieder geval in het verleden niet gelukt om deze groep enthousiast te maken voor verkiezingen. Een politieke outsider met een opvallend tegengeluid heeft daarom de potentie om een dergelijke groep voor zich te kunnen winnen.

Over deze schrijver

Studeert geschiedenis aan de Universiteit van Groningen. Geïnteresseerd in economische theorie, financiële markten en geopolitieke ontwikkelingen.