Crisis 2.0 in 2020 : Na Corona een bankencrisis

8

Collega Joost van Buuren gaf het in zijn recente artikel al aan. De angst voor een domino effect voor vallende banken. Inderdaad Joost, het zijn de banken die we na Corona in de gaten moeten houden! Bankaandelen zijn meer gedaald dan de aandelen van de luchtvaartsector. De daling van bankaandelen was al een paar jaar gaande en ging gelijk op met de aanhoudende rentedaling op de obligatiemarkten. Het verdienmodel van de banken is namelijk grotendeels verdwenen.

Het gevaar van de derivaten

De rentemarge tussen ingeleend (spaar)geld en uitgeleend geld werd steeds kleiner. Banken zijn jaren geleden overgestapt naar alternatieve verdienmodellen. Die bestonden o.a. uit risicovolle bancaire producten waarvan de handel in derivaten de meest bekende en misschien wel de gevaarlijkste is. Derivaten zijn gelardeerd met schuldpapier en gaan onherroepelijk last krijgen van wanbetalingen. Beleggers zijn altijd op zoek naar dividend en verlangen een waardestijging van hun stukken. Risicovolle en verlieslatende aandelen gaan in de uitverkoop. Op de beurzen gaan banken hierin al een tijdje voorop. Al lang voordat Corona kwam.

Bankroet

De “First State Bank van Barboursville” in de Amerikaanse staat West Virginia die bankroet ging, maakt geen deel uit van de grote systeembanken die op Wallstreet kantoor houden. Toch is het omvallen van een dergelijke “lokale” bank een waarschuwingssignaal. Het betekent veelal dat rekeninghouders, particulieren en bedrijven, hun vertrouwen kwijt zijn geraakt. Deze sluizen vroegtijdig hun geld weg naar andere banken. Dit spelletje van het doorschuiven van kapitaal zou best eens herhaald kunnen gaan worden. En ik vrees al in de nabije toekomst. We moeten niet vergeten dat de FED in de VS al in september 2019 is begonnen met het injecteren van repomarkt omdat daar gebrek aan liquiditeiten bestond. Meestal ontstaan doordat banken elkaar onderling niet meer vertrouwen. Banken weten doorgaans beter dan de rekeninghouders hoe ze er voor staan.

Wat doet de Repomarkt

De repomarkt vormt de smeerolie van het financiële systeem. Op deze markt lenen financiële instellingen zoals banken, hedgefondsen en geldmarktfondsen geld aan elkaar uit, waarvoor ze repocontracten afsluiten. Daarbij leent een partij geld van een ander in ruil voor een onderpand en een kleine rentevergoeding (de reporente). Het onderpand bestaat meestal uit staatsobligaties. Normaal gesproken moet deze markt zelfstandig kunnen functioneren. In 2021 heeft de FED meerdere malen moeten ingrijpen omdat de reporente sterk opliep. Vele honderden miljarden werden in de repomarkt gepompt. In maart 2021 werd zelfs 1,5 biljoen dollar beschikbaar gesteld. Telkens na de bekendmaking van deze enorme injecties veerden bankaandelen voor een korte periode op om daarna weer weg te zakken. Het zijn dus lapmiddelen die maar even werken en dat zegt genoeg.

“Centrale banken gaan economie redden”

De enorme schade die Corona aanricht aan onze economie is immens groot. Na de onmenselijke gezondheidscrisis die Corona veroorzaakt wacht ons een financiële crisis die gepaard gaat met de economische crisis waarin we in een snel tempo verzeild zijn geraakt. Vooral in de VS gaat het keihard met het oplopen van de werkloosheid en faillissementen. Dat betekent dat veel bedrijven en particulieren nalatig worden met hun schuldaflossing. Ik hoef niet uit te leggen wat dat betekent voor het bankwezen. Behalve dat het rente-verdienmodel naar de knoppen ging, gaan nu ook de afschrijvingen op het uitstaande krediet enorme verliezen opleveren. Ook de derivaten zijn gelardeerd met schuldpapier, zoals ik in mijn eerste alinea al opmerkte. Wat we nu gaan zien is het injecteren van centrale banken die onnoemelijke bedragen in een bodemloze put smijten. Centrale banken moeten die biljoenen aan verdampte liquiditeiten oprakelen. Hoe verder de beurzen dalen, hoe meer kapitaalvernietiging, tenzij we allemaal direct instappen(???).

Einde macht bankenkartel in zicht

Waar we nu vooral op moeten letten is hoe de crisis zich in de financiële wereld ontwikkelt. Als het vertrouwen tussen de banken onderling al weg is dan duurt het niet lang voordat de rekeninghouders, de bedrijven en de massa in de samenleving, de banken gaan wantrouwen. Dat kan betekenen dat na de Coronacrisis het contante geld in de winkels weer aangenomen wordt en mensen geld gaan hamsteren. Geen WC-papier hamsteren maar contant geld in huis, veilig in de kluis. Bang dat men is geworden vanwege de ontwikkelingen in de financiële wereld. Als het normale leven weer enigszins op gang komt zal de economische dreun niet zomaar parallel weer opleven. Daarvoor is de schade te groot. Hoe dieper het BBP van een land is gedaald hoe langer het duurt om uit het dal te klimmen. De vele faillissementen en werkloosheid zal het aangetaste verdienmodel van de banken veel meer aantasten dan tijdens de repocrisis die vorig jaar september begon. Beleggers gaan bankaandelen dumpen en dat zien de bankrekeninghouders als een signaal. Bankiers worden benauwd en ondernemen allerlei acties om liquiditeiten binnen te halen. Overheidssteun, ontslaggolven bankpersoneel, fusies, en in het ergste geval kapitaalcontroles.

Kapitaalcontrole

Wanneer de economie ernstig ontregelt raakt kunnen makkelijk kapitaalcontroles worden ingevoerd. Na de opgelegde overheidsrestricties tijdens de Coronacrisis zou het bange volk zoiets makkelijk accepteren. Na de vrijheidsbeperking limieten in het geldverkeer. Niet meer saldo van de rekening opnemen dan strikt noodzakelijk voor de kosten van levensonderhoud. Het is de vraag of een dergelijke maatregel nodig wordt geacht door onze regering of misschien zelfs door de EU. In noodsituaties is het makkelijk in te voeren. We zouden het kunnen peilen aan de hand van signalen. Dat zijn o.a. de bankaandelen, wanneer die massaal van de hand worden gedaan. Hoe ver zouden die nog kunnen dalen. Als banken nu al weinig waard zijn hoe is het dan gesteld met het vertrouwen in de dienstverlening van de bank. Rente krijgen we niet meer. Misschien moeten we oppassen of we straks ons geld nog wel krijgen. En dat is precies waar de bank van bestaat. We kunnen en mogen niet zomaar ons hele saldo opnemen. We hebben zelf ooit de banken opgericht. De bank die ons geld bewaart voor een reële rentevergoeding. Maar ja, de rente is nul en zelfs negatief na aftrek van bankkosten en inflatie. Wat gaat de massa doen als het vertrouwen omslaat naar wantrouwen. Niemand die dan nog denkt aan het nut van de bank maar alleen maar denkt aan het nut van z’n eigen centen. In tijden van crisis gaat alles anders. Laten we voorbereid zijn.

GW