Economie onder coronaspanning : Pensioenen en banen onder druk

37

Het pensioenoverleg tussen vakbonden, werkgevers en overheid is na de corona-pauze weer voortgezet. Via videoconferentie gaat dat op een andere wijze dan met z’n allen aan de overlegtafel. Intussen verkeert de economie in een neerwaartse spiraal en is de situatie dermate deprimerend dat we met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een uitkomst mogen verwachten die tot weinig tevredenheid zal leiden. Overleggen in crisistijd leidt normaliter tot beleidsmatige problemen.

Pensioenkorting als onaangename verrassing

Na 11 jaren inkomensstilstand van pensioneerden, terwijl lonen en uitkeringen wel met de inflatie mee bewogen, zou de alom gevreesde pensioenkorting geen verrassing meer zijn. Het zal een heftige reactie teweeg brengen. Ook al zou de korting maar enkele procenten zijn dan nog is inkomensachteruitgang in een recessie een klap in het gezicht. De berichtgeving rondom het pensioenoverleg blijft vaag en is weinig hoopgevend.

Deflatie trekt alles omlaag

De pijn van de pandemie hakt er stevig in en het risico is groot dat financiële markten na een kortstondig herstel opnieuw crashen. Het voorspelde tijdperk van deflatie lijkt te zijn ingetreden nu iedereen noodgedwongen de hand op de knip houdt. Zelfs de olieprijzen zijn tot diep in de put gedaald. Oliehandelaren weten met hun voorraden geen raad nu de oliesjeiks nog volop olie uit de put pompen. Olieprijzen drukken de brandstofprijzen die worden doorberekend en deflatie veroorzaken. Ook zijn de aandelen van olie gerelateerde bedrijven in waarde gedaald. Wat te denken van onze pensioenfondsen die belegd zijn in grote spelers zoals Shell en andere olie gerelateerde fondsen. Beleggers weten niet meer waarin ze moeten beleggen. Ze worden als eendjes gevoerd door stimulerende acties van centrale banken. En wat te denken van de bankaandelen die al jaren dalen doordat de rentestandaard en dus hun verdienmodel extreem laag blijft. Wat mogen we dan verwachten van de dekkingsgraad van onze pensioenfondsen? Het antwoord op deze retorische vraag hoef ik niet te geven.

Beneden NAP

Iedereen die de pensioendiscussie volgt zal in de krant hebben gelezen dat de dekkingsgraad van veel fondsen ver beneden NAP staat. En daarmee bedoel ik niet het “Normaal Amsterdams Peil” maar ”Normaal Acceptabel Pensioen”. Veel fondsen hebben een dekkingsgraad van om en nabij de 85 procent, naar de stand per 31 maart 2020. Als de financiële markten niet snel herstellen en centrale banken niet snel de rente verhogen, hoewel onwenselijk, dan mag duidelijk zijn dat de discussie rondom de hoogte van pensioenkorting snel gaat beginnen. Door de record hoge schuldenberg om ons heen zal de rente niet eens kunnen stijgen de komende jaren. De kredietberg is de aanjager voor een wankelend financieel systeem met failliete banken en een kredietcrisis in kwadraat. Minister Koolmees zou bereid zijn de verplicht voorgeschreven rekenrente te laten vallen maar dat neemt niet weg dat veel fondsen momenteel maar rondom de 85 cent in kas hebben voor elke euro aan pensioenverplichting. Met een hogere rekenrente zal het ‘kassaldo’ t.o.v. de pensioenverplichting wellicht gunstiger uitpakken maar wat mogen we verwachten van het belegd kapitaal als aandelen nog scherper zouden dalen? Dat is de grote angst onder de pensioenfondsbestuurders. En uiteraard bij gepensioneerden en werkenden.

Genieten wordt overleven

Het ligt voor de hand dat na een langdurig krediettijdperk een tijdperk van deflatie en stagnatie volgt. Als schuldenaren nalatig worden en banken en andere schuldeisers moeten afschrijven dan smelt kapitaal als sneeuw voor de zon. Centrale banken kunnen niet eeuwig de financiële markten blijven injecteren. Wie gelooft in kunstmatig aangedreven financiële markten die gelooft in Hans en Grietje, respectievelijk Powell van de FED en madame Lagarde van de ECB. Hoe dan ook, als gepensioneerde wil ik nog een aantal jaartjes van mijn uitgestelde loon kunnen genieten. Of moet ik zeggen overleven. Genieten gaat er een beetje van af als je niet mag profiteren van indexering, zoals bij het werkvolk. Ach ja, wen er maar aan zei onlangs iemand tegen mij. Jouw pensioen is straks net zoveel waard als het loon van ongeveer 20 – 30 jaar geleden.

Grote vergrijzing, teveel senioren

En natuurlijk speelt de grote vergrijzing een belangrijke rol. Teveel senioren die uit een steeds minder gevulde ruif moeten eten. Nou ja, door Corona wat uitgedund misschien. Een beetje boze gedachte die opkomt bij iedereen die hoopt dat ie niet getroffen wordt door een vreselijke ziekte maar tegelijk denkt dat wat minder mensen op een kluitje iets meer te verdelen hebben. Het is de eeuwige strijd tussen materialistisch denken en sociaal gevoel tonen. Een gewetenskwestie. Net als de klimaatdiscussie. Hoe mooi is de heldere blauwe hemel al dagen achtereen als we omhoog kijken en geen boter-kaas-en-eieren-spelletje aan het blauwe firmament zien. De vette vliegtuigstrepen die elkaar kruizen.

Crashen of zachte landing?

Hoe schoon wordt ons milieu door een stapje terug te doen. Kortom, legio gewetensvragen. Er spelen veel zaken op de achtergrond in deze nieuwe crisis. Benieuwd hoe we de talrijke problemen gaan oplossen. Of zouden we genoegen nemen met een ietsje minder. Consuminderen dus. We moeten alleen wat beter verdelen. Daarvoor zou een heuse beurscrash van pas kunnen komen. Een kapitaalvernietiging die leidt tot een dramatisch verlies van vermogen onder de elite, de 10 procent  superrijken. Maar ja, wat kopen wij zwoegers en gepensioneerden daarvoor? Nog minder dus. Een beurscrash kan nooit de oplossing zijn. De enige redding is een zachte landing. Door een gecontroleerde afbouw van ons consumptiegedrag. En een gecontroleerde afbouw van de schuldenberg. Een gecontroleerde afbouw van de inkomens- en vermogensongelijkheid. Een gecontroleerde, langzame afbouw van een ‘lockdown-maatschappij’ naar een nieuwe vrije samenleving zonder repressie van overheden en banken. Maar na Corona.

Op zoek naar de grote leider

Een gecontroleerde afbouw van door centrale banken opgeblazen beurzen naar een normale effectenbeurs die reageert op harde bedrijfswinsten. Een gecontroleerde afbouw van het grootschalig denken van multinationale bedrijven naar het kleinschalig ondernemen van het eigen MKB. Een gecontroleerde afbouw van de machtspolitiek van een Europese Unie naar een minder invloedrijke samenwerking op gebied van onderlinge vrijhandel tussen bevriende landen. Enzovoort, enzovoort. Er is van alles teveel maar ook van alles te weinig. Teveel kapitalisme en materialisme, te weinig sociale rechtvaardigheid en solidariteit binnen de eigen samenleving. Na Corona zijn we toe aan “the big reset.” Nu nog de grote leider die ons begeleidt naar het nieuwe paradijs. GW