Hoezo crisis? Niet op de financiële markten.

59

Dat we in een wereld van tegenstellingen leven is geen nieuws. Maar dat de tegenstellingen alleen maar groter worden in tijden van een crisis is verontrustend. Je zou toch denken dat in tijden van rampspoed mensen dichter naar elkaar groeien. Als er problemen zijn die de hele samenleving raken dan zien we meestal een vorm van solidariteit opdoemen onder de massa. Solidariteit die spontaan ontstaat als we collectief in de problemen geraken.

Een wereld vol tegenstellingen

Nu we in een diepe crisis zijn beland door een pandemie volgen we braaf de instructies van onze regering omdat we niet willen dat onze dierbare senioren sterven. Geleid door angst zijn we zo braaf als makke schapen. In innige verbondenheid volgen we de aanwijzingen van virologen en andere wetenschappers. We kijken weg van de economische problemen want die zijn ineens minder belangrijk. Gezondheid gaat voor geld. De discussie of geld voor gezondheid komt voeren we later wel. We leven we in een ongekende onheilspellende tijd. Terwijl we achter de geraniums de economische schade de pan zien uitrijzen zien we een tegengestelde beweging op de beurzen.

Kopen op de dip

Professionele beleggers snappen heel goed wat er speelt. Mensen die angstig afwachten of ze over een paar maand nog werk hebben begrijpen er niets van. Wat opvalt zijn de extreme bewegingen op de beurzen. Aandelen die in maart 30 procent kelderden en daarna weer vlot opkrabbelen. Economen en financieel analisten die over elkaar heen buitelen met telkens nieuwe voorspellingen hoe diep de recessie wel niet zal worden. Ongekende krimpcijfers vliegen dagelijks via de media de huiskamer in. Nooit eerder hebben we zo’n snelle neergang meegemaakt. Dat belooft wat. De gemiddelde burger die is groot gebracht met een beetje middelbaar onderwijs kijkt in tijden van economische spanningen naar de beursberichten om te zien hoe de aandelen bewegen. Ooit is mij vroeger bijgebracht dat financiële markten vooruit lopen op de economische ontwikkelingen in de maatschappij. Professionele beleggers kopen op de dip en verkopen op de piek. Als je dan ook weet wanneer de bodem is bereikt en wanneer de piek, dan ben je spekkoper.

Geld moet rollen

In deze 21ste eeuw zijn economische bewegingen niet meer voorspelbaar. Op de beurzen  speelt namelijk een nieuwe speler mee. Dat zijn de centrale banken en dan met name in de westerse economieën, de ECB en de belangrijke is wel de FED in de VS. Monetaire beleidsmakers hebben uitgevonden dat je laagconjunctuur nieuw leven in kunt blazen met het verstrekken van nieuw krediet. Bovenop het bestaande krediet. Heel eenvoudig door bestaande rentetarieven te verlagen. Desnoods tot het nulpunt. En daarna zien we dan wel weer, zo was de gedachte bij de centrale bankiers. Ze zijn toch niet hun hele leven verantwoordelijk voor hun monetaire beleid. Het idee is om de geldhoeveelheid in omloop te verhogen gelijk op met de bevolkingsgroei maar als het kan een beetje meer. Dat is dan de economische groei. Meer geld in omloop brengen doe je via de uitgifte van krediet. En door het goedkoper te maken. Desnoods tot een negatief tarief zodat er niet teveel geld blijft hangen op de spaarbank. Geld moet rollen, nietwaar? Depositorekeningen met een saldo boven de ton belasten met een heffing van 0,5 procent komt daarom in steeds meer landen voor.

Tijden veranderen, “ga beleggen”

“Ga je geld niet vastzetten bij de bank maar ga beleggen,” zo roepen beurshandelaren. Centrale bankiers zien graag dat hun monetaire beleid wordt beloond met de broodnodige inflatie van iets meer dan 2 procent. Dat moet om de schuldenberg minder zwaar te laten drukken op het BBP. Als geld goedkoop is dan lenen mensen makkelijk een hoger bedrag. Daarom stegen de prijzen van vastgoed en aandelen. Af en toe een dip in de aandelen door schrikreacties op bijvoorbeeld handelsconflicten, een pandemie, geopolitieke spanningen, enzovoort. Echter duren de huidige dips op de beurzen niet zo lang. Dankzij onze centrale bankiers. Wij moeten deze beleidsmakers dankbaar zijn vanwege hun ruime monetaire beleid. Nu de (centrale) rente op nul staat en we maar een heel klein beetje rente betalen op ons krediet. Nu sparen geen zin meer heeft, want teveel geld op de bank kost alleen maar geld. Het is even wennen aan deze gedachte want vroeger heb ik iets anders geleerd. Maar nu is het toch geweldig dat we ondanks rampspoed toch nog geld kunnen verdienen met speculeren. Risico is er niet meer, dankzij de ECB en de FED. Na een korte beursdip volgt een snelle opleving. Echter sta ik  aan de zijlijn en zie met lede ogen aan hoe lefgozers om mij heen hun vermogen vermeerderen, terwijl mijn centjes op de bank interen door een beetje inflatie en de maandelijkse bankkosten. Moet in feite elke maand meer inleggen wil ik mijn saldo op peil houden. Was ik nu maar gaan beleggen.

Banken willen minder risico

Steeds meer analisten wijzen er op dat er een enorme bubbel wordt opgeblazen in vermogenswaarden. Dit kan niet oneindig doorgaan. Echter hebben centrale banken  geleerd om op het juiste moment in te grijpen wanneer de systeembanken overladen worden met waardeloos geworden schuldpapier. Nu dreigen weer veel ondernemers en particulieren in gebreke te blijven met hun afbetalingen. Gelukkig zien de ECB en de FED dat zonder hun hulp de banken het niet redden. Ze gaan massaal het overtollig schuldpapier van banken, en zelfs bedrijven, opkopen en verlengen daarmee hun eigen balans. Heeft niemand last van. Hun balans gaan ze inkorten zodra het weer kan. Als er weer economische groei komt. Wanneer, dat zien we later dan wel weer. Zo ging dat ook in de kredietcrisis van 2009. De ECB zou hun opgekochte schuldpapier weer langzaam de markt in duwen zodra het kon. Dat moment is daar wanneer mensen en bedrijven het weer vertrouwen en er volop geleend wordt om te investeren in innovatie en productieprocessen. Dat moment kwam er wel maar in mindere mate dan in tijden met hogere groeicijfers en met hogere rentetarieven. Banken werden namelijk erg voorzichtig in de uitgifte van nieuw krediet en wensten minder risico te lopen.

We sparen tegen de klippen op

Aan de andere kant zijn de (spaar)gelden zo enorm toegenomen dat de banken daarover een negatief rentetarief moeten betalen aan de ECB. Hun verdienmodel staat daardoor onder druk. Geld inlenen voor een laag tarief en uitlenen voor een hoger tarief. Bij een bandbreedte van 2 procent kon je daarop winst maken en aandeelhouders mee tevreden stellen. Ook is het rente-verdienmodel onder druk komen te staan door de alsmaar dalende rente en is een bandbreedte van 2 procent op in- en uitleen niet meer haalbaar. Hierdoor komt er steeds minder krediet op de markt en groeit de geldhoeveelheid minder. Ondanks de lage spaarrente leggen mensen meer geld opzij. Vooral ingegeven door angst voor een onzeker en gevaarlijk monetair tijdvak. Vooral door de pandemie zijn mensen voorzichtig en sparen ze nog meer. Je weet het maar nooit, zo denkt men. De elitaire beleggers en de 10 procent superrijken hebben geen angst. De elite profiteert als enige van de monetaire verruiming door centrale banken en zien hun vastgoed en aandelen meer waard worden. De vraag is hoe lang nog.

In 10 jaar binnen zijn

Gaan centrale banken eeuwig door met opkopen van schuldpapier? De balans van de FED in de VS is in 2020 al met 6,5 biljoen dollar verlengd door hun monetaire verruiming. De federale regering Trump moet straks een schrikbarend begrotingstekort gaan lenen op de kapitaalmarkt en gokt er op dat de FED op de achtergrond meedoet door de banken, en daarmee de beleggers, te ontlasten van het zwaar drukkend schuldpapier. De FED koopt het wel weer op. Een vicieuze cirkel waarvan we graag geloven dat dit eeuwig door gaat. Financiële markten maken gouden tijden mee en veel beurshandelaren verdienen een dik belegde boterham. Ze voelen zich geruggensteund door de centrale banken. Hoe lang denken zij dat deze windhandel nog doorgaat. Op het hoogtepunt moet je daar niet te lang bij stilstaan. Je kunt nu veel geld verdienen door provisie en bonussen binnen te slepen. Net als de carrière van een profvoetballer weet je dat je in 10 jaar binnen moet zijn. 

Hoe lang blijft vertrouwen

De vraag hoe lang dit nog duurt durf ik wel te beantwoorden. Dat is zo lang er nog vertrouwen is bij de massa in het beleid van overheden en centrale banken. Dat vertrouwen neemt af naarmate de enorme inkomens- en vermogensongelijkheid toeneemt in de maatschappij. De scheefgroei zorgt voor scheve gezichten. Het monetaire beleid heeft het grote geld de verkeerde kant opgejaagd en daardoor zien overheden zich genoodzaakt een fiscaal stimuleringsbeleid op te starten. Dat betekent dat het inkomen van de massa op peil moet worden gehouden met belastingverlagingen. Puur om maatschappelijke onrust te voorkomen. Hierdoor gaan begrotingstekorten oplopen en moet vadertje staat de financiële markten op om te lenen. En dan begint het eindspel. Ook veel andere landen moeten de kapitaalmarkt op en daardoor zijn er biljoenen nodig om ordinaire bezuinigingen te voorkomen die niet meer worden geaccepteerd door de massa. Het is een langzaam proces waarin de ontevredenheid toeneemt door de scheefgroei. Hiermee gaan we naar het eindspel. Als straks het spelletje nog één keer begint met een enorme vraag naar krediet, staatsleningen van de overheid. Hoe gaan de financiële markten daar op reageren?

Obligatiemarkt bepaalt

Bij de vraag naar geld is het de marktwerking die de prijs bepaalt. Meer vraag dan aanbod verhoogt de prijs(=rente). Als de obligatiemarkt een overaanbod van aanbieders krijgt dan daalt de koerswaarde van een staatslening. Dan heb ik weinig behoefte om een staatslening te kopen die later minder waard is. Als de koerswaarde van een staatslening daalt t.o.v. de nominale waarde dan zal de rente stijgen. Een rentestijging loopt parallel met inflatie en voor inflatie willen beleggers zich graag indekken. Ze zoeken naar andere vermogenswaarden en kopen goud of nemen hun verlies door het bezit liquide te maken. We zien een ommekeer van deflatie met lage rentetarieven naar een tijdvak van inflatie met stijgende rentetarieven. Dan staan centrale banken buitenspel want ze kunnen hun vol gelopen balansen met tientallen biljoenen dollars niet meer kwijt op de markt. Centrale bankiers blazen de aftocht en zien hun monetaire beleid naar de verdoemenis gaan. De ingezette inflatie zal omslaan naar hyperinflatie en het woord is aan het volk.

Parapluutjes of hooivorken

Als monetair beleid faalt en daarna ook het fiscaal beleid dan komen de hooivorken tevoorschijn. Althans, zo ging dat in het verleden. Tegenwoordig kennen we andere middelen. In Hong Kong gaan ze de straat op met parapluutjes. Ik betwijfel of we hier met de paraplu de straat op gaan. We gaan het zien. We spreken elkaar over een paar jaar weer.

GW