Hypotheekschuld belemmering economische groei

12

Volgens een publicatie van de DNB stonden eind 2012 maar liefst 1,3 miljoen huishoudens met hun hypotheek onder water voor een gezamenlijk bedrag van 65 miljard euro. In het bewuste artikel van de DNB wordt ook gesproken over een overwaarde van €700 miljard boven de totale hypotheekschuld. Het wordt gebracht alsof er niets aan de hand is, als je het ene tegen het andere wegstreept, maar dat is natuurlijk onzin. Dat noem ik misleidende informatie, want deze jongeheer zal niet bereid zijn om z’n overwaarde te gelde te maken voor bijvoorbeeld de hypotheek van de buurman die onder water staat (sorry buurman). Er zijn dus 1,3 miljoen gevallen in Nederland waarbij het onderpand beduidend minder waard is dan de hypotheek. Er moet dus ook iets mis zijn op de balansen bij de banken.

hypotheekschuld

Bank mag niet failliet

Eigenlijk zou er grote paniek moeten zijn ontstaan bij de dames en heren bankmanagers, want de balans anno 2013 deugt niet als het aankomt op het juist (af)waarderen van onderpanden. Misschien is de bank wel failliet maar dat nare woord kent het bankwezen niet, want de meest banken worden als systeembank overeind gehouden. In geval van nood worden ze gered door de overheid. Of beter gezegd: door ons belastingbetalers. Altijd lekker.

Banken zijn te machtig

U en ik, de kleine zelfstandige, maar ook de grotere ondernemingen worden failliet verklaard bij betalingsonmacht en gaan de schuldsanering in. Waarom de bank niet? Is dat misschien omdat ze worden gelijkgesteld met de overheid en daarom niet failliet mogen gaan? Zijn de banken te groot geworden en vormen ze daarom een groot risico voor het omvallen van ons betalingssysteem? Of is het een kwestie van machtsconcentratie en zijn wij als burgers een te kleine speler op de markt geworden en daarom gewoon de pineut of de pisang. Goed beschouwd vrees ik te moeten constateren dat mijn retorische vragen bevestigend beantwoord kunnen worden. De banken zijn te machtig en vormen als het ware één groot kartel. Het maakt toch niets meer uit bij welke bank je een spaarrekening of hypotheek hebt, het verschil in de rente bij Rabobank, SNS of ABN/AMRO is gewoon gerommel in de marge en kun je niet als concurrerende tarieven zien. De centrale banken bepalen het basisrentetarief. De zogenaamde roep om meer concurrentie is alleen voor de show. Daar gaan we nooit iets van merken.

Aflossen voor vermindering risico

Het leek bijna evident dat in goede tijden extra kon worden geleend bij de overwaarde van een huis. Is het dan ook niet vanzelfsprekend dat in slechte tijden extra moet worden afgelost om het geleende bedrag in een juiste verhouding te brengen tot de waarde van het onderpand? Veel huiseigenaren die met hun hypotheek onder water staan, zijn al extra aan het aflossen voor zover dit mogelijk is. Vaak een druppel op een gloeiende plaat omdat het bij veel huiseigenaren gaat om een tekort van tienduizenden euro’s. Mocht morgen de bodem van de prijsdaling bereikt zijn en daarna de prijzen weer de lucht inschieten, dan is het probleem over een reeks van jaren weer vanzelf opgelost.

De banken krijgen het benauwd

Als het de andere kant opgaat, dus wanneer de huizenprijzen blijven dalen, dan zijn de banken aan de beurt om hun balansen in orde te brengen wat betreft de ingezakte waarde van hun onderpand. De balans van de bank raakt verstoord als je elk jaar de exacte marktwaarde zou noteren van alle onderpanden ingeval er sprake is van flinke prijsdalingen. In tijden van prijsstijging werden de waardes ook niet opnieuw getaxeerd, of het zou alleen moeten zijn wanneer wordt bijgeleend vanuit de overwaarde voor een verbouwing. Het komt niet voor in de cultuur van het bankwezen om elk jaar een taxatie te laten verrichten, omdat het met jarenlange prijsstijging gewoon niet nodig was. Maar wat nu, als de waarde van huizen jarenlang blijft dalen en  steeds meer onderpanden onder water komen te staan? De banken krijgen het benauwd en houden de hand op de knip. Dat gaat ten koste van ondernemers die willen investeren, maar ook van starters, die veel moeilijker aan een hypotheek kunnen komen. Een grote economische afremmer. Zo laat je de één opdraaien voor de risico’s die de ander heeft genomen. Zeg nou zelf, het kopen van een huis met hypotheek is een enorme stap in je leven omdat er een bepaald risico aan kleeft. Zoals het verliezen van je baan of je partner of andere zaken. En uiteraard het risico van prijsdalingen.

Ondernemer is de klos

Het zou reëel zijn als risico’s worden afgewenteld op degenen die ze nemen, dus de koper en de bank. Het is niet eerlijk dat in deze moeilijke tijd het voor veel ondernemers onmogelijk wordt gemaakt om te investeren. De voorwaarden om krediet te krijgen zijn aan alle kanten aangescherpt. Een ondernemerskrediet kan vaak worden afgelost vanuit de hogere omzet die meestal kan worden behaald bij een gezonde investering. Dat rechtvaardigt misschien ook een lagere rente dan bijvoorbeeld de rente op een persoonlijke lening of hypotheek waaruit niet direct een opbrengst wordt gegenereerd, maar puur consumptief wordt gebruikt.

Alleen verliezers

Het handelen van de banken in deze tijd kent alleen maar verliezers. De kredietkraan is dichtgedraaid. Ondernemers zitten in zak en as. Dit veroorzaakt het verder wegzakken van een stukje werkgelegenheid in het MKB met nog meer werkloosheid tot gevolg, gewoon weer die bekende neergaande spiraal.  Het zal veel eerlijker zijn om de pijn daar neer te leggen waar die hoort te liggen, namelijk bij de hypotheekgevers en de banken. Deze hebben een bepaald risico genomen en de bank heeft nu eenmaal het geld gegeven en wil dat graag voor het volle bedrag terug zien. Nu wordt het risico breed afgewenteld over het gehele kredietfront en worden alle kredietvragers over één kam geschoren. Dat is slecht voor onze economische ontwikkeling waarbij o.a. het MKB klein wordt gehouden en niet kan uitbreiden door investeringen te doen in winstgevende projecten. Daar waar je geld kunt verdienen door te investeren wordt het door de bank niet gegeven en daar waar je geld teveel hebt gegeven ter bevrediging van behoeften wordt het niet terugbetaald. Ja, alleen mondjesmaat.  Dat schiet niet op en gaat heel lang duren. Veel te lang en dan gaan er nog meer MKB’ers failliet. Er is sprake van een totaal ontwrichte economie. Alles is uit balans. Zelfs de zo mooi geprojecteerde overwaarde van €700 miljard zit zo vast als een huis. Dat geld is niet beschikbaar maar zijn gewoon de stenen en ondergrond van uw en mijn woning waar ik nog graag een flink aantal jaren in wil verblijven.

Investeringsfonds

Of zullen wij (welja, wie zijn wij?), gelukkige huiseigenaren met overwaarde, de banken voorstellen om bijvoorbeeld voor 10.000 euro hypotheek te nemen voor 2 % rente om deze 10.000 vervolgens uit te lenen voor 4 % aan het MKB via een speciaal op te richten investeringsfonds waar wij “huiseigenaren met overwaarde” met z’n allen deelnemer in worden. Er is nog ruimte voor 700 miljard, althans eind vorig jaar, maar 100 miljard investeren is zeker een optie. Worden er misschien 3 partijen gelukkig. O ja, wat doen we met het risico? Daarvoor stellen we de staat garant, dus weer onze belastingcenten. Per saldo moet er toch wat verdiend kunnen worden omdat ondernemers in het algemeen plegen te investeren in winstgevende objecten. Wie niet waagt, wie niet wint.

Gerrit Welbergen

Over de auteur

Gerrit heeft het unieke vermogen om helder en zorgvuldig een uiteenzetting te geven over de economische ontwikkelingen in voornamelijk het Hollandse polderlandschap. Hij doet dat vanuit een burgerlijke nuchterheid en maatschappelijke betrokkenheid.