Toeslagendrama, politiek wordt eindelijk wakker

16

Al vele jaren sukkelt de overheid met het toeslagendossier. Het is niet meer bij te houden hoe vaak er al over is geschreven in de media en besproken in de Tweede Kamer. Vooral de laatste jaren is de affaire rondom de kinderopvangtoeslag een compleet drama geworden. Daarover ga ik het niet hebben. De Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP) hebben zich sterk gemaakt voor de ouders die ten onrechte zijn beticht van fraude met hun kinderopvangtoeslag. Duizenden zijn het slachtoffer geworden van dwalingen bij de Belastingdienst die behalve erg onhandig ook behoorlijk lomp heeft gehandeld door wat al te makkelijk het etiket fraudeur op de dossiers van toeslaggerechtigden te plakken.

Toeslagenwet is hinderpaal

Dat de Belastingdienst verkeerd heeft gehandeld bij het controleren van de dossiers, het stopzetten van de betalingen en onterecht terugvorderen is grotendeels veroorzaakt door de ongemakkelijke regelgeving vanuit de Toeslagenwet. Een wet die is gemaakt door de politiek en voor z’n uitvoering is neergelegd bij de Belastingdienst. Voor de politiek leek dat een logische stap, maar voor een heffende en innende instantie was dat het zeker niet. Misschien was het uitkeringsorgaan UWV een betere keuze geweest. Of nog beter de gemeenten. Echter is dat achteraf geklets nu eindelijk door de politiek wordt ingezien dat het hele toeslagensysteem fout in elkaar zit.

Legio foute aanvragen

De partij D66 wil het belastingstelsel grondig veranderen en daarbij de toeslagen afschaffen. Tsjonge, jonge, hoe lang heeft dit niet geduurd voordat eindelijk de kliek in Den Haag wakker is geworden. Hebben ze daar dan niet mijn column “Ons toeslagensysteem is onvoorstelbaar scheef” gelezen? Dat artikel schreef ik al in juli 2013(!) Daarna nog diverse keren o.a. hier . Omdat het mij dwars bleef zitten dat de politiek er nog altijd niet aan wilde om er wat mee te doen. Ook intern bij de Belastingdienst had ik al lawaai gemaakt over de problemen die wij als uitvoerende ambtenaren tegen kwamen. Mijn taak bestond er uit om met belastingplichtigen/toeslaggerechtigden aan tafel te gaan om problemen op te lossen. Ik moest het vaak opnemen voor de onwetende toeslaggerechtigde. Hoe vaak en hoeveel toeslagengeld er wel niet onjuist werd uitbetaald door foutieve aanvragen. Het probleem was dat het inkomen over een lopend kalenderjaar vaak niet makkelijk was te berekenen. Voor de werknemer in vaste loondienst meestal wel maar voor de jongeren en uitzendwerkers zonder vaste contracten een lastige opgave. Ook de tussentijdse inkomenswijzigingen werden vaak vergeten. Dan zijn er de sloddervossen die er met de pet naar gooien en dik in de problemen raken als pas achteraf blijkt dat hun aanvragen onjuist zijn ingevuld. Bewust of onbewust, hoe dan ook, de Belastingdienst had de ondankbare taak de uitbetaalde voorschotten terug te vorderen.

Belastingdienst is loyaal aan opdrachtgever

De Belastingdienst kwam eerst in een kwaad daglicht te staan omdat er te makkelijk (zorg)toeslagen werden uitbetaald aan fraudeurs die over de grens woonden. De controleteugels werden wat strakker aangehaald, en ja hoor, je kon er op wachten, een paar jaar later werd de dienst beticht van razziapraktijken door de aanvragers van kinderopvangtoeslag. Het uitbetalen via voorschotten en later terugvorderen op diverse gronden is een gevoelige zaak, zoveel is nu eindelijk duidelijk. Waarom liet ‘Den Haag’ de Belastingdienst zo lang doormodderen met de uitvoering van een gedrocht van een wetgeving? Al jaren waren er signalen afgegeven dat het toeslagensysteem niet deugde. Zowel intern alsmede bij de wetgevende macht, de Volksvertegenwoordiging. Ik weet het, ambtelijke molens draaien langzaam. Vooral als het gaat om het doorgeven van signalen die aangeven dat er maatschappelijke problemen ontstaan bij uitvoering van de wet. Zeker als het gaat om een grote ambtelijke instelling met veel managementlagen. Als signalen aangaven dat een ondeugdelijk systeem niet past in de organisatie en je daar beter afstand van kon doen dan was het management bang dat je uitvoerende taken kwijt kon raken en dus personeel en ook managers. Met die gedachte liepen de signalen vast in het hogere echelon. Ook bestaat bij een overheidsinstantie het idee dat je niet moet zeuren maar gewoon moet doen wat de politieke baas, de wetgever dus, opdraagt. Kortom, een ambtenaar is loyaal aan zijn opdrachtgever.

Wakker schudden

Maatschappelijke signalen moeten volksvertegenwoordigers oppakken en verwerken in wet- en regelgeving. Maar ja, voordat er eindelijk een paar Kamerleden wakker worden is er onnodige financiële ellende veroorzaakt. Zo jammer, dat mijn columns hier niet zijn doorgedrongen in Den Haag. Ach ja, Biflatie.nl is de Telegraaf niet, maar een handjevol ‘alarmisten’ die bij de mainstream media geen gehoor vinden. Laat staan bij onze volksvertegenwoordigers. Die hebben het veel te druk met zichzelf en hun laden vol liggen met onbeantwoorde brieven en mails van “zeurende” burgers. Pas als vetgedrukte krantenkoppen maatschappelijke misverstanden melden is men bereid lastige vragen te stellen aan de verantwoordelijke staatssecretaris. Niet dat deze de misstanden wegneemt, nee hoor, de politiek verantwoordelijke staatssecretaris mag vertrekken(Weekers 2012), en daarna z’n opvolger(Wiebes 2017), en daarna ook opvolger Snel(2019). Pas wanneer er twee staatssecretarissen worden aangesteld, van Huffelen en Vijlbrief, voelt de Tweede Kamer aan dat er iets moet gebeuren. Hé, hé, eindelijk iemand(Steven Van Weyenberg (D66) die voorstelt de hele toeslagenellende de deur uit te gooien. Kan de Belastingdienst weer verder met z’n eigenlijke kerntaak, heffen en innen. Daar zijn ze goed in. Uitkeren past niet bij een innende instantie. Twee geldstromen die heen en weer bewegen van vaak dezelfde personen. Hoe lastig kun je het belastingplichtigen, die tegelijk ook toeslaggerechtigden zijn, maken.

Eigen woning of huurwoning

De politieke ideologie achter de toeslagenwet was dat het systeem moest zijn gebaseerd op inkomensafhankelijkheid. Hoe hoger het inkomen hoe minder of geen toeslag. Net zoals de inkomstenbelasting is gebaseerd op progressieve tarieven. Hoe hoger het inkomen, hoe hoger het percentage belasting. Wat ik altijd heb geroepen is dat je hiermee twee systemen naast elkaar laat lopen die makkelijk één systeem kunnen vormen. Inkomstenbelasting heeft een progressief tarief en kent diverse heffingskortingen, die tegenwoordig ook (deels) inkomensafhankelijk zijn. Nou dan, schaf die toeslagen af en integreer de huurtoeslagvragen in de aangifte inkomstenbelasting. In de rubriek “woning” vraag je of je een eigen woning hebt of een huurhuis. Met hooguit twee vervolgvragen, hoeveel hypotheekrente betaalt u, en hoeveel huur betaalt u. De bedragen worden vooraf in de digitale aangifte door de Belastingdienst ingevuld zoals we al gewend zijn.

Kies voor de eenvoud

De zorgtoeslag kan van de baan. Verlaag de nominale premie en/of de procentuele ZVW-bijdrage(zorgverzekeringswet). Inkomensafhankelijke toeslagen zijn overbodig als men iedereen aangifte laat doen voor de inkomstenbelasting. Is een fluitje van een cent, vooral voor degenen voor wie de loonheffing eindheffing is. Wat betreft de kinderopvangtoeslag stelt Steven Van Weyenberg voor om die af te schaffen en de kinderopvang gratis te maken. Kost wat maar bedragen wil men zoeken door te schuiven op de begroting. Oké, dat wordt nog een politiek gevecht, maar laat ik nog één keer een waarschuwing geven. Doormodderen is hopeloos en geeft overbelasting van het ambtenarenapparaat. Kies voor de eenvoud. We hebben het fiscale stelsel veel te complex gemaakt. Het is hoog tijd om te veranderen. Nu de wereld op z’n kop staat moeten we snel terug naar eenvoudige wet- en regelgeving want de roep om hulp van de overheid zal wel eens extreem kunnen toenemen.

GW