We kunnen nog wat leren van Japan

17

De bovenstaande kop moet de gemiddelde bezoeker van Biflatie.nl doen steigeren: “Wat?! Iets leren van Japan? Wat voor een onkundige gek heeft Biflatie nu weer aangenomen?”. Biflatiecollega Ruben van de Gun staat al klaar om mijn foto uit te printen en de dartpijltjes te pakken. Als u nog even wacht, dan zal ik uitleggen hoe ik op deze misschien ietwat bizarre conclusie kom.

Bezuinigen maakt meer kapot dan je lief is

Veel Europese landen hebben net als de Verenigde Staten te maken met het barsten van een huizenmarkt zeepbel. Wanneer een dergelijk grote assetzeepbel die met schulden is gefinancierd uit elkaar spat is de schade zo groot, dat het een structurele beweging veroorzaakt. Doordat de vastgoedprijzen hard dalen staan de balansen van zowel de particulieren als die van de bedrijven onder water. Bedrijven en particulieren zijn hierdoor genoodzaakt om elke vorm van liquiditeit die ze hebben te gebruiken om hun schulden af te lossen.

Zoals waarschijnlijk velen van jullie weten wordt er in het huidige financiële systeem geld gecreëerd wanneer er schulden worden aangegaan en wordt er geld vernietigd zodra er aflossingen en afschrijvingen plaatsvinden. Het probleem op dit moment is dat er in deze balansrecessie een krimp plaatsvindt in de geldhoeveelheid in de economie, zodat er deflatie dreigt en een versnelde opeenstapeling van problemen. De enige speler die ervoor kan zorgen dat er voldoende geld in de economie is om de schulden af te lossen is de overheid. De overheid kan door geld te lenen verse hoeveelheden geld terug in de economie pompen, terwijl de met schulden overbelaste private sector kan “ontschulden”. Wanneer de overheid (zoals Nederland op dit moment wil gaan doen) als laatste lener gaat bezuinigen dreigt er een instorting in het privaat bezit, waardoor de overheidsfinanciën de jaren daarop alleen nog maar verder uit het lood zullen slaan. Hier een plaatje van een presentatie van professor Richard Koo, waarin te zien is wat er gebeurde toen de Japanse overheid besloot bezuinigingen door te voeren. De tekorten werden alleen maar groter.


Maar de schuld van de private sector naar de overheid verschuiven, levert dat geen problemen op?

Het antwoord op de bovenstaande vraag is volmondig “ja”.  Ja ook dat levert problemen op. Wanneer we kijken naar de schuld/bbp  ratio van Japan, dan heeft Japan een staatsschuld die 2 keer zo groot is als haar economie. Het zijn natuurlijk duizelingwekkende cijfers, maar de balansen van de bedrijven in Japan zijn daardoor wel weer gezond. Wanneer de overheid had gekozen om massaal te bezuinigen, dan was de economie van Japan totaal ingestort en was er een mogelijkheid dat het totale financiële systeem in Japan was ingestort. Door deze verregaande maatregelen te nemen heeft de Japanse overheid in ieder geval tijd gekocht, zodat de blinde muur verder naar de toekomst is verschoven. Inderdaad, ik denk dat Japan, net als Europa, op een blinde muur af gaat doordat er geen eindeloze toename van schuld kan zijn, terwijl het systeem dit wel nodig heeft. Maar als je mij vraagt of ik die muur nu wil hebben of over 10/20 jaar, dan weet ik het antwoord wel. Er is een klein probleempje in Europa: de rente.

Eurobonds enige oplossing

Nu we begrijpen waarom er in het huidige financiële systeem niet bezuinigd kan worden in een balansrecessie, begrijpen we ook dat de overheidsschulden moeten kunnen oplopen tot onorthodoxe niveaus. De rating bureaus staan alleen te trappelen om de creditratings van landen te verlagen die in de economische problemen zitten en te hoge tekorten hebben en dus kunnen landen niet de maatregelen treffen die eigenlijk moeten worden getroffen. De enige oplossing zijn in mijn ogen Eurobonds. Met Eurobonds is er maar 1 soort staatsobligatie voor alle Eurolanden, zodat speculanten niet langer in staat zijn de rentes van afzonderlijke landen tot onhoudbare niveaus te duwen. Op deze manier kunnen de benodigde hoge tekorten worden gerealiseerd en blijft de economie van Europa zo lang en zo goed als mogelijk overeind. Ik verwacht dat de rente op deze Eurobonds lang niet zo hoog zijn als veel analisten vrezen, simpelweg omdat overtollig geld in de wereld veelal gestopt wordt in “veilige assets” zoals Amerikaanse en Europees staatspapier. Omdat dit geld (op zoek naar “veilig rendement”) graag wel enige spreiding wil (niet alleen in Amerikaans papier), verwacht ik dat het weinig andere keuze heeft dan in Europees staatspapier te gaan zitten. Ik verwacht dan ook dat de rente van zo’n Eurobond op vergelijkbaar niveau zal komen te liggen als dat van Amerikaanse staatsobligaties.

Gestoord?
Is het plan gestoord? Ja. Maar het is gestoord genoeg om te werken. Japan past het nu al meer dan 20 jaar toe en de burgers op straat hebben niet buitengewoon veel gemerkt van de enorme crisis die er is geweest in huizenprijzen. Dankzij de ingrepen van de overheid is het BBP goed overeind gebleven. Maar uiteraard, het blijft een gestoord plan, maar dit systeem is vanaf de start al een groot gekkenhuis. Het systeem was vanaf het vroege begin al per definitie onhoudbaar, omdat er simpelweg niet eindeloos meer geld kan worden gecreëerd uit krediet en dus is het een systeem geworden van vooruitschuiven. Door de Japanse techniek direct goed toe te passen (dus zonder de onnodige stijgingen in overheidstekorten door onzinnige bezuinigingen) is de schade misschien nog kleiner dan in het Japanse geval is geweest. Uiteindelijk rijden we op een blinde muur af, maar nu we de plek van de muur enigszins zelf mogen bepalen, kies ik er voor om de muur zo ver mogelijk van ons af te plaatsen.

Bas van der Hout

We kunnen van Japan nog wat leren