Een botsing van Epistemologiën: Waarom het klimaatsveranderingdebat nergens toe leidt

23

Het woord epistemologie betekent zoiets als de studie over kennis of begrip. Het houdt zich bezig met de aard en het gebied van kennis en wordt weleens ‘de theorie over kennis’ genoemd. Om het beknopt te zeggen, het is de studie over kennis en gerechtvaardigd geloof. Het stelt zich vragen als wat kennis is en hoe het kan worden verkregen en tot hoever exacte kennis van een onderwerp of entiteit verworven kan worden.

Ongeveer een jaar geleden kwam iemand zomaar binnenvallen in de commentaar sectie over klimaatverandering op het blog van de Italiaanse Society of Chemistry met een serie aanvallen tegen klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers. De zo ontstane botsing gaf overduidelijk aan hoe dit soort gevallen verder verlopen. De nieuwkomer monopoliseerde de discussie door het steeds weer herhalen van de gewoonlijke mythes, zoals het klimaat is altijd aan verandering onderhevig geweest, er is geen temperatuursverhoging geconstateerd over de laatste 15 jaar, er is geen bewijs voor het effect van de mens op klimaat enzovoort. U kunt zich misschien voorstellen hoe de wetenschappers die dit blog volgden, reageerden. De discussie degenereerde alras in allerlei beledigingen en persoonlijke aanvallen, totdat de moderator besloot de commentaarsectie te sluiten. Maar dat was toen al veel te laat: deze klimaatwetenschap ontkenner kwam naar voren als de winnaar; terwijl de wetenschappers overkwamen als zijnde bekrompen denkend en sektarisch. Iets dat we eigenlijk overal elders ook kunnen waarnemen.

Dit was nu een klassiek geval van trolling, maar met één groot verschil. Deze keer trachtte de trol zijn ware identiteit niet te verbergen (zoals trollen gewoonlijk doen); in tegendeel hij kwam met naam, adres en een CV. Het bleek te gaan om Mr. Rinaldo Sorgenti, vice-president van de Italiaanse Kolen Industrie Associatie. En zijn gedrag op het blog gaf ons een kans om te begrijpen wat nu het soort gedrag veroorzaakte dat wij definiëren als ‘trolling’. We willen erom wedden dat Mr. Sorgenti GEEN betaalde desinformant is, waarvan hij in het debat wel beschuldigd werd. M.a.w. hij ontkent klimaat wetenschap niet omdat hij op de loonlijst van die organisatie zou staan. Maar ook het omgekeerde is niet waar: Mr. Sorgentie is geen vice-president omdat hij wel een klimaat wetenschap ontkenner zou zijn. Wij denken eerder dat het ontkennen van klimaat wetenschap en het werken in de kolenindustrie twee niet-separate en ook niet te scheiden elementen zijn van Mr. Sorgenti ideeën. Het heeft weinig tot niets van doen van wat wij wetenschap noemen. Mr. Sorgenti is geen wetenschapper en hij weet niet hoe de wetenschappelijke methode werkt, of hij weet het wel en gelooft niet dat het werkt of bruikbaar kan zijn. Hij gebruikt de debatmethode zoals die gebruikelijk is in het politieke debat; een methode die wij kunnen omschrijven als ‘retorisch’.

Het geval van Mr. Sorgenti staat niet op zichzelf. In de verschillende jaren van debatteren – als je dat zo al noemen mag – zijn we herhaaldelijk geconfronteerd met mensen die gedefinieerd kunnen worden als ‘trollen’ of ‘ontkenners’. De meeste van hen geloven echt dat je deze methode van politiek debat kunt toepassen om tot een conclusie te komen over complexe en moeilijke wetenschappelijke onderwerpen. En ze haten het als ze een andere mening horen. Er is veel werk en studie nodig om iets werkelijk te begrijpen. Zij die dit doen haten het wat zij zien als oppervlakkig en een slechte benadering in zo’n debat. Het resultaat was dus een ferme botsing, een botsing van epistemologiën zo u wilt: retoriek versus wetenschappelijke methode in dit specifieke geval.

Zoals bij alle botsingen over absolute zaken voorkomt, denken zij die aan het debat deelnemen dat zij dezelfde taal spreken en van dezelfde veronderstellingen uitgaan, maar dat is echt niet zo. Adam Dawson omschreef het ooit aldus:

… U moet goed begrijpen dat er in Amerika twee verschillende soorten van wetenschap zijn. Er is er één die profijtelijk is voor de grote ondernemingen en die goed en rechtvaardig is en door en door solide. Dat zijn zaken als de Smartphone, de waterkoker, de GPS, de 700 kanalen op het 62 inch beeldscherm, de erectiepil enzovoorts. En er is een wetenschap die de grote ondernemingen geld kost, en die is frauduleus en maffia-achtig. En onder deze tweede categorie vallen zaken als klimatologie, metingen van vervuiling, oceanografie, misschien ook economie en andere disciplines die de winstmarges van de grootproducenten en overige producenten kunnen verstoren.

Wij denken dat Dawson het bij het rechte eind heeft als hij spreekt over ‘twee verschillende vormen van wetenschap’. Maar het punt is niet zozeer dat sommige types wetenschap grote ondernemingen geld kosten. Wetenschap en technologie proberen verandering aan te brengen en die verandering betekent vaak dat iemand geld gaat verliezen., maar dat wil nog niet zeggen dat die verandering onmogelijk is. Het internet bijvoorbeeld brengt de krantenbedrijf bijna tot een bankroet, maar de krantenlobby schijnt niet erg effectief te zijn in het terugdringen van het internet. Een fundamenteel punt is dat wetenschappelijke terreinen zoals de klimaatwetenschap nu eenmaal verschillende methodes hanteren om data te verzamelen en die wetenschap te managen dan, zeg maar, gebruikelijk is in de elektronica industrie. Er is een epistemologisch verschil: het soort van zekerheid dat kan worden afgeleid uit een weloverwogen laboratorium experiment uit de elektronica industrie gaat niet op voor klimaatwetenschap.

Deze verschillen in epistemologische benadering wordt pas echt fundamenteel wanneer het aankomt op implementatie van een beleid gebaseerd op het resultaat van de verkregen modellen. De klimaatwetenschappers zijn het er over het algemeen over eens dat er geen simpele technologische oplossing is om een desastreuze klimaatverandering tegen te gaan. Wat ze voorstellen is geen onomstreden engineering, maar een vorm van sociale engineering, gebaseerd op de algemene consensus dat het gevaar van klimaatverandering echt bestaat, al dan niet terecht. Wel, hoe komen we nu tot zo’n consensus? Om te beginnen moeten we de basis veronderstellingen delen over hoe de conclusies van klimaatwetenschap worden verkregen en gevalideerd (op waarde worden ingeschat); dit is een kwestie van epistemologie. En als we te maken hebben met de sociale aspecten, dan zijn die traditioneel geaccepteerde methoden van kennis verwerving (en consensus) niet gebaseerd op de wetenschappelijke methode. Het debat wordt dan politiek en nogmaals, de methoden voor politieke debatten zijn totaal anders.

Op vele manieren schijnen we te leren diverse epistemologische methoden in het klimaatdebat te gebruiken. Heeft u bijvoorbeeld de claim opgemerkt die zegt dat er een 97% consensus onder wetenschappers bestaat over het klimaatprobleem? En wat daar nou eigenlijk gezegd wordt? Toch heeft dit een opmerkelijke impact gehad, gezien het feit hoe snel dit werd opgepikt en bekritiseerd vanuit de ontkenners kant. Maar kunt u zich ook maar één enkel geval bedenken in de geschiedenis van de wetenschap, waarin zo’n wetenschappelijke controverse werd onderworpen aan een publieke stemming? Niet dat wij weten. Vanuit de wetenschap geloven we dat de wetenschappelijke methode voldoende is om tot een consensus te komen. Politieke controverses zijn iets totaal anders; data en interpretaties zijn daar veel onzekerder; dus moet het in stemming worden gebracht om verder te kunnen gaan.

We gaan niet beweren dat wetenschap in een politieke organisatie zou moeten veranderen. Het is al heel wat, als we in de gaten krijgen waar we eigenlijk mee van doen hebben en het onderscheid kunnen maken: het is een politiek debat en geen wetenschappelijk debat. En we moeten ook erkennen dat als we onszelf ingraven en ons beledigd voelen als iemand klimaat wetenschap kleineert, of wat voor wetenschap dan ook, en als niet bruikbaar classificeert, ons niet echt verder brengt. Het wordt erger te beweren dat iemand een betaalde desinformant is, omdat hij de wetenschappelijke methode niet volgt. We moeten slimmer zijn dan dat, als we ooit iets willen bereiken bij het bestrijden van klimaatverandering.

Bron: professor Ugo Bardi

Over de auteur

Altijd geïnteresseerd in de goud- en zilvermarkt. Artikelen vaak geschreven vanuit een historische invalshoek. Dick is in september 2016 overleden.