Een wereld overladen met krediet, nu volgt het verdriet

17

De titel van mijn column klinkt weinig hoopgevend. Voelt als berispend en zou je liever niet willen lezen. Is het dan wijsheid om deze column te schrijven? Is het niet heel erg deprimerend en is het niet een oproep voor burgerlijke ongehoorzaamheid? Zo zou de kritische lezer kunnen denken als je wat verder leest. Ik ben behoorlijk negatief in mijn oordeel over onze monetaire beleidsmakers en het hautaine gedrag van onze politici.

Afkeer van het establishment

De bestuurders die zich via hun zucht naar monetaire macht, en politieke macht, boven de maatschappij hebben geplaatst en verantwoordelijk zijn voor de enorme ongelijkheid in de mondiale samenleving. De tweedeling, inkomens- en vermogensongelijkheid en ook de politieke desinteresse is van ongekend formaat in deze 21ste eeuw. De massa heeft zich massaal afgekeerd van het establishment.

Vertrouwen in “ons geld” wordt aangetast

In westerse democratieën gaan voornamelijk stemgerechtigden met bovenmodaal inkomen naar de stembus. Van de massa stemt ongeveer de helft. Het merendeel van de massa stemt uit onvrede op populistische partijen. Een logische ontwikkeling in een samenleving die verdeeld raakt door de enorme ongelijkheid in inkomen en vermogen. Deze tweedeling in de maatschappij is langzaam gegroeid over een lang tijdvak van meerdere decennia en begon ergens vanaf de jaren zeventig in de vorige eeuw. Het was een langzaam proces waarin monetaire beleidsmakers van centrale banken de leiding namen. Het werd een nieuw tijdperk van een fiduciair geldsysteem, ook wel fiatgeld genoemd. Nadat het goud was losgekoppeld als onderliggende dekking in 1971(president Nixon). De nominale waarde van ons geld berust dus niet meer op de waarde van edelmetaal maar op het vertrouwen dat de economische actoren stellen in de waarde van de munteenheid. Hiermee gaat het nu mis. Het vertrouwen in “ons geld” wordt aangetast door de beleidsmaatregelen van centrale banken.

Rente als monetair instrument

Zonder ons bewust te zijn ligt de wereldheerschappij in handen van de belangrijkste centrale banken, zoals de FED in de VS en de ECB in Europa. Deze banken die niet in eigendom zijn van de overheid bepalen de waarde van ons geld. Ze zorgen er voor dat we niet teveel inflatie hebben en niet teveel deflatie. Dat de waarde van ons geld niet teveel fluctueert dus. En daarmee het vertrouwen bewaard blijft bij de gebruikers, de consumenten die het uitgeven om er zoveel mogelijk spullen mee te kopen. Dat kan alleen als de waarde constant blijft. Bij weinig inflatie en een mee bewegende inkomensvooruitgang door loonsverhogingen en de klim op de maatschappelijke ladder. Het belangrijkste instrument was de rente. Met een renteverhoging kon je de inflatie indammen en met een renteverlaging kon je de geldomloop op peil houden. Bij een lagere rente geven banken makkelijker krediet uit en blijft de economie draaien. Toen centrale banken dat eenmaal in de gaten kregen is de ellende van schuldstapeling begonnen. Groeide de kredietberg met de jaren en hadden we in het begin redelijke groeicijfers. Totdat in 21ste eeuw de schuldenberg begon te knellen en nu zwaar drukt op het mondiale inkomen(BBP).

De verleiding van goedkoop krediet

Al meer dan twintig jaren is de economische groei van westerse democratische welvaartsstaten langzaam aan het dalen. Steeds meer inkomen gaat op aan de rente- en aflossingsverplichtingen van de overheid, maar ook bedrijven en particulieren zijn overladen met krediet. Begrijpelijk want geld lenen werd steeds goedkoper. In kleine stapjes is de rente vanaf de jaren tachtig tot heden verlaagd naar zelfs nul procent. Maar is de kredietberg verhoogd tot gevaarlijke hoogte. We zien de bezorgdheid snel toenemen nu ineens de economische groei door een pandemie keihard onderuit dondert. Tegelijk zien we de ongerustheid binnen de euro-muntunie toenemen doordat de verschillende lidstaten enorme ongelijkheid zien in hun staatsschulden en begrotingen. Nu is Leiden in last. Bekruipt bij het volk de angst dat door de plotselinge economische krimp de tekorten worden afgewenteld op de samenleving. De economische schade door de onverwachte pandemie komt zeer ongelegen nu de mondiale kredietberg op het allerhoogste niveau staat sinds het nieuwe monetaire tijdvak vanaf 1971. Hoe gaan we dit oplossen?

De angst regeert

Er vallen ongelukkigerwijs teveel dingen samen. De opgestapelde kredietberg, de onaangekondigde pandemie, de-globalisering, handelsruzies, ruzie over de olieprijs, geopolitieke spanningen, opkomend protectionisme en noem maar op. De samenleving voelt de naderende onrust nu ineens de media overlopen met uiterst sombere economische berichten. Alles en iedereen staat op de rem. Geld lenen kost eigenlijk geen drol maar niemand durft het nog aan. De angst regeert. Monetaire beleidsmakers zijn uitgespeeld. Centrale banken durven de rente niet verder te verlagen vanwege de angst dat banken ‘ons’ spaargeld kwijtraken door het berekenen van negatieve rentetarieven. Alleen met het opkopen van slechte leningen op de financiële markten, en straks ook aandelen, lukt het centrale banken om nog voldoende geld in omloop te houden. Om daarmee de banken te behoeden voor hun ondergang. Maar hoe lang gaat dit duren?  Het is nooit eerder vertoond dat de onderliggende economie op z’n gat ligt en bovenliggend de beurzen (weer) omhoog klauteren door het stimulerende (opkoop)beleid van centrale banken.

Eerlijke verdeling

Ik blijf er op wijzen dat dit monetaire beleid stuk loopt. Juist met dit beleid wordt de enorme scheefgroei met inkomens- en vermogensongelijkheid nog meer vergroot. Het kapitaal op de financiële markten vloeit naar de elite en begrotingstekorten worden afgewenteld op de samenleving. Nu maakt de elite wel deel uit van de samenleving en moeten miljonairs ook meedelen in de malaise. Maar hoe ga je de pijn eerlijk verdelen? Door alles aan tekorten af te wentelen op de 10 procent bovenlaag die meer dan 60 tot 70 procent bezitten van de nationale koek? Dat zou in feite moeten gebeuren nu de onderlaag nauwelijks een lastenverzwaring aan kan. Welke politicus van welke partij durft dat aan? Kom daar maar eens mee in je partijprogram. Het zal een gevoelig politiek gevecht worden om de economische pijn eerlijk te verdelen. Het draagkrachtprincipe moet nu meer tellen dan ooit tevoren. Het klinkt natuurlijk erg Robin Hood-achtig om vanaf hier te roepen dat we het geld moeten halen bij de Rijken. Nu was ik in mijn werkzame leven een rechtgeaarde belastingambtenaar en snap ik donders goed dat mijn voorstel, dat als belachelijk zal worpen weggewuifd, niet haalbaar is in ons huidig democratisch bestel dat wordt geregeerd door lobbyisten vanuit de elite. Benieuwd welke partijen straks slim inspelen op de aanstaande financiële crisis.

Teveel krediet geeft verdriet

Toch is een harde politieke opstelling de enige oplossing. Alleen door zo snel mogelijk een inzameling te houden onder de superrijken is het mogelijk om de westerse democratieën van de ondergang te behoeden. Er zou wel eens snel onrust kunnen uitbreken onder de massa wanneer volgend jaar enorme tekorten gaan drukken op de nationale begroting. De middenklasse was al uitgeroeid door de hoge belastingdruk op de middeninkomens. Inkomensongelijkheid zal de splijtzwam zijn en de massa de straat opsturen, als straks de schrik van de pandemie plaats maakt voor boosheid. Dan zal de ontstemde massa de pleinen in de grote steden vullen en de gele hesjes met spandoeken  het Malieveld in Den Haag overspoelen. De stilte op onze pleinen in 2020 wordt in 2021 verdrongen door het lawaai van de protesten. 

Als de toegedekte deken wordt afgeworpen

Na de stilte door Corona volgt het kabaal van de toeters en bellen van een volk in de protestmodus. Soms kan dat snel gaan. Net zo snel als Corona kwam kan ook het vertrouwen omslaan naar wantrouwen. Als argwaan in het politiek beleid zich meester maakt van het volk. De massa die lang heeft liggen slapen onder een toegedekte deken van subsidies, toeslagen, heffingskortingen en alle andere misleidingen. En het goedkope geld van de banken dat ons heeft verleid tot het aangaan van veel krediet, teveel krediet. Als de toegedekte deken wordt afgeworpen volgt het verdriet.

GW