Gaan we naar negatieve spaarrente?

123

Spaarrente weer verlaagd

Attente spaarders zal het zijn opgevallen dat de voorbije weken voor de zoveelste keer weer de spaarrente is verlaagd door vrijwel alle (systeem)banken. Het gaat nog altijd door. Telkens als Draaki weer heeft gesproken daalt de rente op de kapitaalmarkten. Uiteraard is dat de opzet van de ECB. De rente die moet worden voldaan voor alle uitstaande leningen moet eenvoudigweg omlaag om de nog altijd groeiende Europese schuldenberg betaalbaar te houden. Vanaf de ingezette crisis in 2009 is het beleid van de centrale banken er op gericht om inflatie te creëren. Puur alleen vanwege de hoge schuldenberg. De rente- en aflossingsverplichtingen zijn nu eenmaal beter op te brengen wanneer door inflatie de prijzen en lonen stijgen en daarmee het BBP. Het zogenaamde weg inflateren van de schuldenberg die juist niet met de inflatie mee omhoog gaat. Bij dalende inkomsten, en dus een lager BBP, drukt de staatsschuld in percentages uitgedrukt nu eenmaal hoger op het BBP.

Faillissement schuldenstaten dichterbij

Omdat de staatsschuld bij veel EU-landen ongekend hoog is (zie statistiek), bestaat het gevaar dat bij gelijkblijvend BBP en oplopende staatsschuld simpel gesteld een faillissement dichterbij komt. Daar zit geen enkele Europeaan op te wachten of moet ik zeggen geen enkele staatsburger van welke schuldenstaat dan ook. Door onze gezamenlijke euro-muntunie zitten wij NL’ers samen met de Grieken, Italianen, Portugezen en noem de andere ‘failliete staten’ maar op, nu eenmaal in hetzelfde schuitje. We draaien met ons allen op voor de enorme schuldenbergen van de zuidelijke eurolanden. Een constante geldstroom van noord naar zuid is daarvan het gevolg. De lage en nog altijd dalende rente die de ECB ons presenteert moet er voor zorgen dat de hogere rentelast bij de allergrootste schuldenlanden wat draaglijker wordt. Ten koste van alles gaat dus al jaren achtereen de rente naar beneden. Wij burgers kunnen hoog of laag springen, we veranderen er helemaal niets aan. Maar we betalen wel het gelag.

Lage rente gunstig voor hypotheekgevers

Wel zijn er twee kanten aan het renteverhaal, de schuldenaar heeft er profijt van en de spaarder nadeel. Voor de eigen woningbezitters (met hypotheek) onder ons is het maar wat prettig om te zien dat de nieuwe rentevaste periode voor onze hypotheek voor de zoveelste keer een lager percentage laat zien. Dalende maandlasten dus. Een heel prettige bijkomstigheid ook voor onze banken (hypotheeknemers) die met lede ogen aanzien dat nog vele honderdduizenden hypotheekgevers hun woning onder water hebben staan. De hoofdsom van de hypotheek vormt dus een hoger bedrag dan de waarde van het onderpand. Niet lekker wanneer een woning moet worden verkocht. De constante rentedaling heeft dus zeker positieve kanten voor onze maatschappij. Toch stel ik hier de vraag wat beter is. Een ‘normale rente’ van 4 tot 5 procent, of een rente die bijna neigt naar nul, of misschien wel negatief als het beleid van de ECB op de huidige voet wordt voortgezet. Persoonlijk denk ik dat “we” op de verkeerde weg zitten. De term normale rente bestaat natuurlijk niet want de kapitaalmarkt bepaalt de dagelijkse renteontwikkelingen; uiteraard beïnvloed door vraag en aanbod, en de laatste jaren vooral door het rentebeleid van centrale banken.

Lage rente aanjager voor deflatie?

spaarrente

Stel je even voor dat wij spaarders i.p.v. dat kleine beetje spaarrente wat we nu krijgen bijgeschreven zo dadelijk nul euro spaarrente “ontvangen” of misschien wel een negatieve spaarrente krijgen “bijgeschreven”. Dat wordt de omgekeerde wereld in spaarland. Het is helemaal niet ondenkbaar dat bij de huidige voortzetting van het ECB-beleid mogelijk in een jaar of iets langer de centrale rente nog een paar keer wordt verlaagd. Er zijn genoeg redenen aan te wijzen, zoals de inzakkende wereldhandel, olieprijzen die onder de 50 dollar blijven hangen, waardoor de zo gewenste inflatie maar niet wil komen.

De dalende prijzen van vrijwel alle grondstoffen hebben feitelijk al geleid tot deflatie. Ongewild leidt ook de dalende rente weer tot lagere inflatie of mogelijk deflatie. Kennelijk heeft Draaki niet door dat door goedkoper lenen het investeren ook goedkoper wordt en daardoor lagere kostprijzen kunnen worden berekend. De neergaande spiraal weet Draaki niet meer te doorbreken. Althans, als het hem tenminste is te doen om een hogere inflatie te bewerkstelligen. Als werkelijk alles goedkoper wordt, van grondstoffen tot olie en van olie tot het lenen van geld en tegelijkertijd een behoorlijk deel van de middenklasse onderuit zakt naar de onderklasse, dan is deflatie een voldongen feit. Wanneer ook steeds meer mensen minder te besteden hebben worden aankopen vaker uitgesteld. Allemaal voeding voor deflatie. Het feit dat huizenprijzen in stedelijke gebieden omhoog gaan kunnen we beschouwen als een uitzondering door krapte op de woningmarkt. Dit is het gevolg van de voorliggende crisis waardoor te weinig huizen zijn gebouwd. Hoe je het ook wendt of keert, naar mijn mening is deflatie en daarmee gepaard gaande lage rente of mogelijk negatieve rente een feit.

Negatieve rente zet samenleving op z’n kop

Negatieve rente wordt overigens al bij uitlenen door banken onderling berekend. In Denemarken en Zwitserland wordt door een aantal banken ook al rente gevraagd aan particuliere rekeninghouders wanneer je daar een (aanzienlijk) bedrag op de bank wil stallen. Stel je voor, de omgekeerde wereld. Heb ik een flink bedrag thuis liggen en ben ik bang voor inbrekers, brand of andere risico’s dan wil ik die paar duizend euro maar wat graag op een veilige plek bewaren. Tegelijk is onze maatschappij al eeuwenlang zo ingericht dat we banken hebben die op ons geld passen en ons daarvoor een rentebedrag vergoeden. Let wel, we stallen ons geld of beter gezegd, we lenen ons geld uit aan de bank die daarmee een werkkapitaal vergaart om zo op hun manier geld te verdienen. Dus door mijn geld uit te lenen aan bijvoorbeeld mijn buurman, bij wijze van spreken. Nu ja, het verdienmodel van onze banken is algemeen bekend. Maar daar wringt ‘m nou juist de schoen. Als de rente bijna nul is en straks misschien negatief, en wij rekeninghouders geen vergoeding meer ontvangen voor ons in bewaring gegeven (uitgeleende) geld dan zal het nut van sparen bij de bank snel zijn achterhaald. De kleine spaarder zal absoluut niet willen betalen voor het in bewaring geven van z’n zuur verdiende geld en is geneigd om het geld thuis te bewaren. Mijn doorsnee rijtjeswoning nodigt ook niet direct uit voor een flinke inbraak, of het forse plasmascherm moet al aandacht trekken.

Lage rente jaagt geld naar aandelen

Daarentegen zal de villabewoner zijn vermogen eerder in bewaring geven bij een vermogensbeheerder die meer rendement weet te behalen uit beleggen in aandelen, althans wanneer Draaki de financiële markten weet op te krikken met zijn stimulansen, ach ja stimuli dus voor bankbalansen en balansen van de vermogensbeheerders. Zolang de beursindexen met af en toe een dip nog steeds op langere termijn omhoog gaan, of beter gezegd gingen, zullen de rijken onder ons wel haast gedwongen worden om hun geld naar de beurs te brengen. Wetende dat je risico loopt, maar het gevoel om te betalen voor het uitlenen van je geld zal menigeen niet behagen. En omdat het leven toch vol risico zit dan maar beleggen dus. Het mag duidelijk zijn dat juist hierdoor een enorme aandelenbubbel wordt opgeblazen. Al het grote geld naar het casino. Zelfs de minder vermogenden zien geen nut meer in sparen en gaan ook beleggen. Hoe groot willen we de bubbel opblazen?

Vertrouwen in banken naar dieptepunt

Uiteindelijk zal de neergaande spiraal van positieve naar nulrente en van nulrente naar negatieve rente het bankensysteem zodanig schaden dat bankbalansen zullen gaan krimpen met desastreuse gevolgen. Ik denk dat we in een fase geraken dat rekeninghouders zich bewust worden van het feit dat sparen bij de bank nutteloos is en dat we binnen afzienbare tijd meldingen gaan zien van de banken dat de inleg van spaartegoeden dalende is. Logisch uiteraard want we zijn met ons allen opgegroeid in een tijdperk dat je met je geld en je vermogen, voor zover je daarover beschikt althans, rendement moet maken. Het idee is nog altijd dat je met geld (meer) geld moet maken. Ondanks dat we momenteel met een lage rente en feitelijk nauwelijks of geen inflatie niet bang hoeven te zijn dat ons geld binnen de kortste keren niets meer waard is, zoals bij hoge inflatie juist wel het geval is, zal toch menigeen mopperen op de te lage rentevergoeding. We willen een vergoeding zien voor uitgeleend geld, die gedachte zit ons nu eenmaal in de genen. De huidige rente-ontwikkeling zal tot gevolg hebben dat het vertrouwen in onze banken tot een dieptepunt daalt. Een echte vertrouwenscrisis lijkt aanstaande. Bij veel burgers is geen vertrouwen meer in de EU, geen vertrouwen meer in eigen kabinet en andere beleidsmakers. Geen vertrouwen meer in het oplossen van de immigrantencrisis en noem maar op. Het is één grote opeenstapeling van sores. Als straks de geldverruimingstactiek van de centrale banken is uitgewerkt zal het wel eens snel bergafwaarts kunnen gaan met de aandelenmarkten waar velen de laatste hoop op hadden gevestigd om daar nog enig rendement te behalen. Een beurscrash zal dus fatale gevolgen kennen.

Piet Pineut

Over de auteur

Gerrit heeft het unieke vermogen om helder en zorgvuldig een uiteenzetting te geven over de economische ontwikkelingen in voornamelijk het Hollandse polderlandschap. Hij doet dat vanuit een burgerlijke nuchterheid en maatschappelijke betrokkenheid.